Jl. 9).

4

I

A. CORN. CELSUS

D E

R E M E D I C A.

ACCESSURUS

INDEX VOCABULORUM OMNIUM, et CU~

' DICTIONARIL

In ufum MedicinjE et Chirurgic/E ftudioforurri.

PARS ALTERA.

G L A S G U JE : Excudcbat Gulielmus B e l l.

Veneuntapud Foulis, Gilmour, etDuNCA\T: Edin- burgi, Kincaid et Bell, Balfour, Fleming, Drummond, et Donaldson; Londixi, apui Eundem, Millar, et Wilson.

jufcunque ad Rem pertinentis, Morc

MDCCLXVI.

1916S

INDEX CAPITUM.

Cap. Fag. LIBER QJJINTUS.

P R OE M I U M. 177

I. De Simplicibus facultatibus quarumcunque rerum ex quibus medicamenta fiunt : et primo de his, quae fangui- nem fupprimunt. I7g

II. Quae vulnus glutinent. ibid.

III. Qivae concoquunt, et movent pus. 179

IV. Quae aperiunt vulnera. ibid.

V. Quae purgant. ibid.

VI. Quae rodant. 180

VII. Quae exedant corpus. ibid.

VIII. Quae aduraht. ibid.

IX. Quae cruflas ulceribus inducant. 1 8 %

X. Quae cruftas ulceribus refolvant. ibid.

XI. Quae difcutiant ea, quae in aliqua partt corporis coie- runt. ibid.

XII. Quae evocent, et educant. ibid.

XIII. Quae exafperata laevent. 182

XIV. Quae carnem nutriant, et ulcus impleant. ibid.

XV. Quae molliant. ibid»

XVI. Quae cutem purgarjt. ibid.

XVII. De Mifturis fimplicium rerum ; et de ratione pon- derum. ibid.

XVIII. De Malagmatis. 148

XIX. De emplaftris. 191

XX. De Paftillis. 196

XXI. DePeffis. 198

XXII. De Medicamentis, quibus aridis utimur. 199

XXIII. De Antidotis et quibus malis opitulentur. 201

XXIV. De Acopis. 203

XXV. De Catapotiis. 204

XXVI. De Quinque generibus noxarum corporis. 207

XXVII. De vulneribus, quas per morfus inferuntur, eo- rumque curationibus. 224

XXVIII. De interioribus ulceribus, quo?, aliqua corporum parte corrupta, nafcuntur. 230

LIBER SEXTUS.

I. De Vitiis fingularum corporis partium. 250

II. De Porrigine, et ejus curatione. ibid.

INDEX CAPITUE

III. De Sycofi, et ejus curatione. 251

IV. De Areis, et earum curationibus. 252

V. De VarLs, et Lenticulis, et Epbelide, eorumque cura. ib.

VI. De oculorum morbis : et primo de his morbis qu/ leni- bus medicamentis curantur. 253

VII. De Aurium morbis, et curationibus. 270

VIII. De Narium morbis, et curationibus. 276

IX. De Dentium dolore, et curationibus. 277 De Tonfillis, et earum cura. 279

XI. De Oris ulceribus, et curationibus, quqe et anthera?. 280

XII. De Linguce ulceribus. 282

XIII. De Parodontidibus, et ulceribus gingivarum. ibid.

XIV. De Uvae morbo, et curatione. 283

XV. De Cancro oris. 2 84

XVI. De Parotidibus quce fub auribus oriuntur. 285

XVII. De UmbiJici prominentis curatione. ibidc

XVIII. De obfccenarum partium vitiis. 286

XIX. De Digitorum ulceribus. 293

LIBER SEPTIMUS. De Chirurgica, et qui in ea claruerint, et qualis efle Chi- rurgicus debeat, etquid hoc in libro defcribatur. 295

I. De luxatis, et vexatis. 297

II. De his: quae per fe intumefcunt, quomodo incidei\da, et curanda fint. ibid

III. De bonis, malifve fignis Suppurationum. 299

IV. De Fiftulis. 309

V. De Telis e corpore extrahendi^. 303

VI. De Gangliis, et Meliceride, et Atheromate, et Stea- tomate, capitis tuberculis. 305

VII. De Oculorum vitiis, quae manu curantur. 307

VIII. De Aurium morbis, qui manu curantur. 318

IX. Curta in auribus, labrifque ac naribus, quomodo fir- ciri et curari poffint. 319

X. De Polypi curatione per ferrum. 321

XI. De Ozaena. ibid.

XII. De Dentibus et oris vitiis manu et ferro curandis. 322

XIII. De Cervicis vitiis, et curatione. 325

XIV. De Umbilici vitiis, et curatione. ibid.

XV. Quomodo Aqua hydropicis emittntur. 327

XVI. De Ventre i&u perforato et Inteftinis vulneratis. 328

INDEX CAPITtJM.

XVII. Dc Interiore membrana abdominis rupta. 336

XVIII. De Tefticulorum natura, et morbis eorum. 331

XIX. De Tefticulorum curationibus communibus : et pri- mo de incifione et curatione Inguinis, vel Scroti. 334

XX. De Inteftini in fcrotum devoluti curatione. 337

XXI. De Omentr in fcrotum prolapfi curatione. 338

XXII. De Ramicis curatione. 339

XXIII. De Carne, qnae intef tunicas tcftkulorum concre- vit, et de Nervo indurato. 341

XXIV. De Ratnice mguinis. ibid.

XXV. Ad tegendum Glandem cblis, fi nuda eft. ibid.

XXVI. De Urinae reddendae difficilltate et curationc. 343

XXVII. De Cancro, qui excifa vefica nafcitur. 351 XXVIIL Si Naturalia foeminarum non admittunt concu-

bitum, quomodo curari conveniat. 353

XXIX. Qua curatione Partus emortuus ex titero excuti- atur. 354

XXX. De Ani vitiis, et eorum curatione. 357

XXXI. De Varicum curatione. 358

XXXII. Dc Digitis cohaerentibus, etcurvatis. 359

XXXIII. De Gangraenae curatione. 360

LIBER OCTAVUS.

I. De pofitu et figura Oflium totius humani corporis. 36*1

II. Offa vitiata et corrupta quibus fignis cognofcantur, et qua ratione curentur. 3 67

III. Quomodo os excidatur ; et de Modiolo, et Tercbra, ferramentis ad id paratis. 369

IV. De calvaria frafta, etcuratione. 372

V. De narium fra&arum curatione 377

VI. De Aurium fra&arum curatione. 378

VII. De Maxilla fracla, et quibufdam ad omnia offa pcrti- nentibus. 379

VIII. De Juguli fradli curatione. 380

IX. De Coftarum fra&arum curatione. 382

X. De Humerorum, brachiorum, femorum, crurum, di- gitorum fra&orura, vej evulforum, communibus curati- onibus. 3 84

XI. De Offibus luxatis. 391

A. CORN.

C 177 ]

A. CORN CELSUS

D E

M E D I C I N A-

L I B E R Q^U I N T U S.

PROOEMIUM.

DI X I de his malis coporis, quibus victus ratio maxime fubvenit. Nunc tranfeundum eft ad eam medicinae partem, quae magis medica- mentis purgat. His multum antiqui auctores tribue- runt, et Erafiftratus, et hi qui fe Empiricos nomina- 5 verunt, praecipue tamen Herophilus, deductique ab illo viri, adeo ut nullum morbi genus, fine his cu- rarent. Multaque etiam de facuttatibus medicamen- torum memoriae prodiderunt, qualia funt vel Zeno- nis, vel Andreae, vel Apollonii, qui Mys cognomi- io natus eft. Horum autem ufum ex magna parte Af- clepiades non fine caufa fuftulit : et cum oirinia fere medicamenta ftomachum laedant, malique fucci fint, ad ipfius vichis rationem potius omnem curam fuam tranftulit. Verum ut illud in pierifque morbis uti- is lius eft, flc multa admodum corporibus noftris inci- Jcre confucrunt, quae fme medicamentis ad fanita- .tem pcrvenire non poffunt. Illud ante omtiia fcire

Z con-

178 A. CORN. CELSUS Lib. V.

convcnit, quod omnes medicinae partes ita innexae funt, ut ex toto feparari non pofTint, fed ab eo no- men trahant, a quo plurimum petunt. Ergo ut illa quae victu curat, aliquando medicamentum adhibet,

5 et illa quae praecipue medicamentis purgat, adhibe- re etiam rationem victus debet, quae multum admo- dum in omnibus malis corporis proficiat. Sed cum omnia medicamenta proprias facultates habeant, ac faepe limplicia opitulentur, faepc mifta, non alicn-

10 um videtur ante proponere et nomina, et vires, et mifturas eorum, quo minor ipfius curationis ex fe- quentibus mora fit.

t5 cap. i. . \V

De fimpiicibus facultatibus quarumcunque rerum ex qui- bus medicamenia fiunt, et primo de his, quae fangui- nem fupprimunt.

20 O Artguinem fupprimunt atramentum futorium, £j quod Graeci %ax*a»00»' appellant, chalcitis, acacia, et ex aqua lycium, thus, aloe, gummi, plumbum com- buftum, porrum, herba fanguinalis, creta vel cimo- lia vel figuralis, mify, frigida aqua, vinum, acetum,

25 alurnen, melinum, fquama et ferri, et aeris, atque hujus quoque duae fpecies funt, alia tantum dtris, alia rubri aris.

C A P. II.

£>uae vulnus glutinent.

GLutinant vulnus, myrrha, thus, gummi, prae- cipueque acanthinum, pfyllium, tragacantha, cardamomum, bulbi lini femen, nafturtium, ovi al- 3>bum, gluten, ichthyocolla, vitis aiba, contufae cum teftis fais cochlece, mel coclum, fpongia vel ex aqua frigida, vel ex vino, vel ex aceto exprefta : ex iifdem lana fuccida, fi levis plaga eft ; etiam aranea. Repri- munt alumen et fcifliie, quod %*h vocatur, et liqui-

dum,

Cap. III. DE MEDICINA. 179

dum, melinum, auripigmcntum, aerugo, chalcitis, atramentum futorium.

c

C A P. III.

£>uae concoquunt et movent pus. Oncoquunt et movent pus, nardum, myrrha,

coftus, balfamum, galbanum, propolis, ftyrax, thuris et fuligo et cortex, bitumen, pix, fulphur, re- lina, fevum, adeps, oleum. 10

V

C A P. IV.

jQuac aperiunt vulnera.

Ulnera aperiunt tanquam ora in corporibus, quod 1$ drctfojuoi Graece dicitur, cinnamomum, balfamum, panaces, juncus quadratus, pulegium, flos albae vi- olae, bdellium, galbanum, refina terebinthina et pi- nea, propolis, oleum vetus, piper, pyrethrum, cha- maepitys, uva taminia, fulphur, alumen, rutae fe- 20 men.

C A P. V.

^uae purgant.

PUrgant, aerugo, auripigmentum, quod dfxnmov a Graecis nominatur (huic autem et fandarachae in omnia eadem vis ; fed validior eft) fquama aeris, pu- mex, iris, balfamum, ftyrax, thus, thuris cortex, re- fina, et pinea, et terebinthina liquida, cenanthe, la- 30 certi ftercus, fanguis columbae, et palumbi, et hi- rundinis, ammoniacum, bdellium (quod in omnia idem, quod ammoniacum, poteft ; led valentius eft) abrotanum, ficus arida, coccum Gnidium, fcobis eboris, omphacium, radicula, coagulum, fed maxi- 35 me leporinum (cui eadem, quae caeteris coagulis, fa- cultas, fed ubique validior eft) fel, vitellus crudus, cornu cervinum, gluten, mel crudum, mifyos, chalci- tis, crocum, uva taminia, abrotanum, fpuma argenti^

% 2 galla,

i8o A. CORN. CELSUS Lib. V.

galla, fquama aeris, lapis heematites, minium, cof- tum, fulphur, pix cruda, fevum, adeps, oleum, ru- ta, porrum, lenticula, ervum.

C A P. VI.

£>uae rodant.

RODUNT, alumen liquidum, fed magis rotun- dum, aerugo, chalcitis, mify, fquama aeris, fed magis rubri, aes combuftum, fandaracha, minium lofinopicum, galla, balfamum, myrrha, thuris cortex, galbanum, refina terebinthina humida, piper utrum- que*, fed rotundum magis, cardamomum, auripig- mentum, calx, nitrum, et fpuma ejus, apii femen, narcifli radix, omphacium, alcyonium, oleum ex jjamaris nucibus, allium, mel crudum, vinum, lentif- cus, fquama ferri, fel taurinum, fcammonia, uva tami- nia, cinnamomum, ftyrax, cicutae femen, refina, nar- cifli femen, fel, nuces amarae, oleumque earum, atra- mentum futorium, chryfocolla, veratrum, cinis.

20 C A P. VII.

Quae exedant corpus.

EXEDUNT corpus, acaciae fuccus, hebenus, aerugo, fquama aeris, chryfocolla, cinis Cyprius, 25 nitrum, cadmia, fpuma argenti, hypociftis, diphry- ges, fal, auripigmentum, fulphur, cicuta, fandaraca, falamandra, alcyonium, aeris flos, chalcitis, atra- mentum futorium, ochra, calx, acetum, galla, alcio- nium, alumen, lac caprifici, vel lachicae marinae, 3oquae Ti$vjtA<t\\os a Grsecis nominatur, fel, thuris fuli- go, fpoditim, lenticula, mel, oleee folia, fnarrubium, lapis, haematites, et Phryius, et Afius, et fciflilis, mify, vinum, acetum.

C A P. VIII.

35

£>uae adurant.

AD U R U N T, auripigmentum, atramentum fu- torium, chalcitis, mify, aerugo, calx, charta combufta, fal, fquama aeris, fex combuftae, myrrha,

ftercus

E

10

Cap. XIII. DE MEDICINA, i8t

ftercus et lacerti, et columbae, et palumbi, et hirun- dinis, piper, coccum gnidium, allium, diphryges, lac utrumquc (quod proximo capite fupra compre- henfuin eft) veratrum et album ct nigrum, canthari- des, corallium, pyrethrum, thus, falamandra, eruca, fandaracha, uva taminia, chryfocolla, ochra, alumen fciflile, ovillum ftercus, oenanthe/

C A P. IX.

£>uae cruflas ukeribus inducant.

ADEM fere cruftas ulceribus tanquam igne aduftis inducunt, fed praecipue chalcitis, uti- que fi cocla eft, flos aeris, aerugo, auripigmentum, mify, et id quoque magis cochim.

C A P. X. 15 Styae crujlas ulceribus refohat.

CRUST AS vero has refolvit, farina triticea cum ruta, vel porro, aut lenticula, cui mellis aliquid adjeclum eft. 20

C A P. XI. S%uae difcutiant ea, quae in aliquafarte corporis coierunt.

AD difcutienda vero ea, quae in corporis parte aliqua coierunt, maxime pofrunt, abrotanum, 2^ helenium, amaracus, alba viola, mel, lilium, fanfu- cus, cyperus, lac, fertula campana, ferpyllum, cu- preffus, cedrus, iris, viola purpurea, narciflus, rofa, crocum, paflum; juncus quadratus, nardum, cinna- momum, caflia, ammoniacum, cera, refina, uva ta-30 minia, fpuma argenti, ftyrax, ficus arida, tragoriga- nus, lini et narcifli femen, bitumen, fordes ex gym- naflo, pyrites lapis, aut molaris, crudus vitellus, amarae nuces, fulphur.

C A P. XII. 35

Quae evocanty et educunt.

EVOCAT et educit, ladanum, ahimeji rotun- dum, hebenus, lini femen, omphacium, fel,

chalc.itis.

182 A. CORN. CELSUS Lib. V,

chalcitis, bdellium, refina terebinthina et pinea, pro polis, licus arida deco&a, ftercus columbae, pumex, farina lolii, croci in aqua co&i, elateriurn, lauri baccae, nitrum, fal,

C A P, XIII. ^uae exafperata laevant.

TT M V A T id, quod exafperatum eft, fpondium, j j hebenus, gummi, ovi album, lac, tragacanthum,

C A P. XIV.

£>uae camem nutriunt, et nlcus implent.

ARNEM alit, etulcus implet, refinapinea, och- ra Attice, mel, afteriace, cera, butyrum.

I5 C A F. XV. S>uae molliunt.

MOlIiunt, acs combuftum, terra Eretria, nitrum, papaveris lachryma, ammoniacum, bdellium, cera, fevum, adeps, oleum, ficus arida, fefamum, fer- tula Campana, narcilli et radix et femen, rofae folia, 20 coagulum, vitellus crudus, amarae nuces, medulla omnis, ftibi, pix, cochlea cocla, cicutae femen, plum- bi recrementum, cxo$i<x.v uo\-XJx Graeci vocant, pana- ces, cardamomum, galbanum, refina, uva taminia, fty- rax, iris, balfamum, fordes ex gymnafio, fulphur, bu- 25 tyrum, ruta.

C A P. XVI. £>uae cutem purgant.

CU T E M purgat mel, fed magis, fi eft cum galla, vel ervo, vel lenticula, vel marrubio, vel iride, 30 vel ruta, vel nitro, vel aerugine.

C A P. XVII.

De mifluris fimplicium rerum, ef de ratione ponderwn ; et quid malagma, et emplaflrum, et paflillus inter fe dif ?* ferant.

EXpofitis fimplicibus facultatibus, dicendum eft, quemadmodum mifceantur, quae ex his fiant. Mifcentur autem varie, neque hujus ullus modus eft,

cum

Cap. XVII. DE MEDICINA. 183

cum ex fimplicibus alia demantur, alia adjiciantur ; iifdemque fervatis, ponderum ratio mutctur. lta- que, cum facultatum materia non ita multiplcx fit, innumerabilia miftui arum genera lunt ; quac com- prehendi fi poifent, tamen efiet fupcrvacuum. Nam 5 et iidem effectus intra paucas compofitiones funt, et mutare eas cuilibet, cognitis facultatibus, facile eft. Itaque contentus his cro, quas accepi velut nobilifli- mas. In hoc autcm volumine cas explicabo, quae vel defideran in prioribus potucrunt; vel ad eas cu- 10 rationes pertinent, quas protinus hic comprehendam fic, ut tamcn, quae magis communia funt, fimul jungam, Si qua finguiis, vel etiam paucis commo- data funt, in ipforum locum difteram.

Sed et antea fcire voJo, in uncia pondus dcnario- 15 rum feptcm efle. Unius deinde denarii pondus di- vidi a me in fex partcs, id eft fextantcs, ut idem in fextante denarii habeam, quod Gracci habcnt in Co, quem b&xov appellant. Id ad noftra pondcra relatum paulo plus dimidio fcrupulo facit.

Malagmata vero, atque emplaftra, paftillicue, quos rpyi<:K4<; Graeci vocant, cum plurima cadem habcant; differunt eo, quod malagmata maxime cx floribus eorumque etiam furculis, emplaftra paftilliquc magis ex quibufdam metallicis fiunt. Deinde malagmata25 contufa abunde mollefcunt s nam fupcr intcgram cu- tem injiciuntur : laboriolc vcro contcruntur ea : ex quibus emplaftra paftillique fiunt ; ne laedant vulnc- " ra, cum impofita funt. Inter emplaftrum autem et paftillum hoc intcrcft, quod emplaftrum utiquc li- 3© quati aliquid accipit : in paftiilo tantum arida mcdl- camenta aliquo humore junguntur. Tum empla- ftrum hoc modo fit. Arida medicamenta pcr fe ter- untur : deinde miftis his inftillatur aut acctum, aut fi quis alius non pinguis humor accdfurus eft ; ct ca?> rurfus ex eo teruntur. Ea vcro, quae liquari poflunt, ad ignem fimul liquantur ; et fi quid oki mifceri dc- bet, tum infunditur. Intcrdum etiam aridum ali- quod ex oleo prius coquitur. Ubi facta funt, quae

fepa-

\B4 A. CORN. CELSUS Lib. V.

feparatim fteri debuerunt, in unum omnia mifcen- tur. At paftilli haec ratio eft. Arida medicamenta contrita humore non pingui, aut vino vel aceto, co- quuntur, ,et rurfus cocfca, inarcfcunt : atque, ubi u- I tendum eft, ejufdem generis humore diluuntur. Tum emplaftrum imponitur, paftillus illinitur, aut alicui molliori, aut cerato mifcetur.

G A P. XVIII. De Malagmatis. Malagma adverfus calidas podagras.

HIS cognitis, primum malagmata fubjiciam ; quae fere non funt refrigerandi ; fed calefaci- endi caufa reperta. Eft tamen, quod refrigerare pof- 5 fit ; ad calidas podagras aptum. Habet gallae et im- maturae et alterius, coriandri feminis, cicutae, la- chrymae aridae, gummi, ftngulorum plenum aceta- bulum, cerati eloti, quod m7r\vfjLtvov Graeci vocant, fe- libram. Reliqua fere calefaciunt. Sed quaedam di- o gerunt materiam, quaedam extrahunt, quae tT/crcra- n*a vocantur : pleraque certis magis partibus mem- brorum accommodata funt.

Malagma ad materiam extrahendam. Si materia extrahenda eft, ut in hydropico, in 5 Iateris dolore, incipiente abfceflu, in fuppuratione quaque mediocri, aptum eft, id habet refinae aridae, nitri, ammoniaci, galbani, ftngulorum p. *. ceras p. *. Aut in quo haec funt : aeruginis rafae, thuris, fingu- lorum p. ii. *, ammoniaci falis p. vi. *. fquamae aeris, o cerae, fmgulorum p. viii. *. reftnae aridae, p. xii. * aceti cyathus. Idem praeftat cumini farina cum ftru- thio, melle p. ii. *.

Malagnd ad jecur dolens. Si jecur dolet, id in quo eft balfami lachrymae 5 p. xii.*. cofti, cinnamomi, cafliae, corticis, myrrhae, croci, junci, rotundi : balfami feminis, iridis illyri- cae, cardamomi, amomi, nardi, ftngulorum. p. xvi.*\ Quibus adjicitur nardinum unguentum, donec cera- ti crafiitudo lit. Et hujus quidem recentis ufus eft :

fi vero

Cap. XVIII. DE MEDICINA. 185

fi vero fervandum eft, refinae terebinthinae p. xvi^. cerae p. x.*. ex vino leni contunduntur, &c. Mala*ma ad liencm.

At, fi lienis torquet, glandis, quam QaLxctvov Graeci vocant, cortex et nitrum paribus portionibus con- 5 tunduntur, refpergunturque aceto quam acerrimo : ubi cerati crailitudinem habet, linteo, antea in aqua frigida madefacto, illinitur, et iic imponitur, fu- praque farina ordeacea injicitur : fed manere ibi non amplius fex horis debet, nelienem confumat : fatiuf- 10 que eft id bis, aut ter fieri. .

Commune autem ct iecinori, et Iieni, et abfcefil- bus, et ftrumae, parotidibus, articulis, calcibus quo- que fuppurantibus, aut aliter dolentibus, etiam con- coctioni ventris, Lyiias compofuit ex hyffopi, pa- 15 nacis, ftyracis, galbani, relinae, fingulorum p. ii. * ammoniaci, bdellii, cerae, fevi taurini, iridis aridae p. iiii.*. cachryos acetabulo, pipcris granis quadra- ginta : quae contrita irino unguento temperantur.

Malagma ad laterum dolore*. 20

Ad laterum autem dolores compofitio eft Apollo- phanis : in qua funt refinae terebinthinae, thuris fu- liginis, fingulorum p. iv.*. bdellii, ammoniaci, iri- dis : fevi vitulini, aut caprini a renibus, ftcci, fin- gulorum p. iv.*. Haec autem eadem omnemdolo-2; rem levant dura emolliunt, mediocriter calefaciunt.

Ad idem latus Andreae quoque malagma, eft quod etiam refolvit, humorem educit, pus maturat, ubi id maturum eft, cutem rumpit, et ad cicatricem .perducit. Prodeft impofitum minutis m.vjoribufque 30 abfceftibus : item articulis, ideoque et coxis, et pe- dibus dolentibus : item, fi quid in corpore collifum eft, reficit : praecordia quoque dura et inflata emol- lit : ofla extrahit : ad omnia denique valct, quae ad- juvare calor poteft. Id habet cerae p. xi. * vifci fyca- 35 mini, quam alias fycomorum vocant, lachr\Tmae, fin- gulorum p. i.*. piperis et rotundi, et longi, ammo- niaci thymiamatis, bdellii, iridis Illyricae, cardamli roi, xylobalfami, thuris mafculi, myrrhac, refmae

A a aridae, .

4

i86

A. CORN. CELSUS

Lib. V.

aridae, fingulorum p. x. *. pyrethri, cocci Gnidii, fpumae nitri, falis ammoniaci, radicis ariftolochiae Creticae, ex cucumere agrefti, refinae terebinthi- nae liquidae, fmgulorum p. xxv. *. quibus adjicitur 5 unguenti irini, quantum fatis eft ad ea mollienda, atque cogenda.

Malagmata ad refolvenda, quae adftricla funt ; mol/ienda, quae dura funt ; et digerenday quae coeunt. Praecipuum vero eft ad refolvenda, quae adftricfca ofunt, mollienda, quae dura funt, digerenda, quae coeunt, id, quod ad Polyarchum auclorem refertur. Habet junci quadrati, cardamomi, thuris fuliginis, amomi, cerae, refinae liquidae, pares portiones. Aliud malagma ad eadem. S Aliud ad eadem Nilei : crocomagmatis, quod qua- fi recrementum ejus eft, p. iv*. ammoniaci thymia- matis, cerae, fingulorum p. xxA ex quibus duo pri- ora ex aceto teruntur, cera cum rofa liquatur, et tum omnia junguntur. o Malagma Mofchi ad molliendum.

Proprie etiam dura mollit id, quod Mofchi effe di- citur. Habet galbani unciam, thuris fuliginis p. iii.*. cerae, ammoniaci thymiamatis trientes, picis aridae p. ii.*. aceti heminas tres. 5 Malagma Medi ad digerenda, quae coeunf.

Fertur etiam ad digerenck, quae coeunt, fub auc- tore Medo : quod habet cerae p. iii. *. panacis p. * femis, fquaniae aeris, aluminis rotundi, item fcillilis, fingulorum p, i.*. plumbi combufti p. i.*. et femis. o Malagma Panthemi ad eadem.

Ad eadem Panthemus utebatur, calcis. p.*. femis, finapis contriti, item foeni gracci, aluminis, fingu- lorum p. i.*. fevi bubuli p. ii.*. et femis.

Malagma ad ftrumas. S Ad ftrumam multa malagmata invenio. Credo autem, quo pejus id malum eft, minufque facile dif- cutitur, eo plura effe tentata quae in perfonis varie i;efponderunt. Andreas auclor eft, ut haec mifcean- tur : urticat feminis p. i. * piperis rotundi, bdellii,

Cap.XIX. DE MEDICINA. 187

galbani, ammoniaci thymiamatis, refinae aridae, fingulorum p. iv.*. refinac, liquidae, cerae, pyrethri, piperis longi : lachicae marinae feminis, fulphuris ignem non experti, quod clttv?ov vocatur.

Aliud Miconis ad idem. 5

Hoc autem Miconis eft : fecis aridae, aceti, fpu- mae nitri, falis ammoniaci, finapis, cardamomi, ra- dicis cucumeris filveftris, refinae, fingulorum p. viii.*. Quae ex leni vino contunduntur.

Aliud Malagma ad idem valens. *o

Expcditius ad idem fit, quod habet vifci, felini ftercoris, refinae, fulphuris ignem non experti pares portiones. Et in quo eft fulphuris p. i.*. lapidis, quem pyriten vocant, p. iv.*. cumini acetabulum. Item in quo eft lapidis ejufdem pars una, fulphuris 1 5 duae partes, refinae terebinthinae partes tres. Malagma ad ftrumam, et phymata.

Arabis autem cujufdam eft ad ftrumam, et or-ien- tia tubcrcula, quae (pv^uara vocantur, quod haec dige- rit. Habet myrrhae, falis ammoniaci, thuris, refi-20 nae et liquidae et aridae, crocomagmatis, cerae, fin- gulorum p. i. *. lapidis ejus, quem vuftm» vocant, p, iv. quibus quidam adjiciunt fulphuris p. ii. *. Malagma ad ftrumam, et tubera, et xa/wwA.

Eft etiam proficiens in ftruma; et in his tuberibus 25 quae difficulter concoquuntur ; et in his, quae xafx/- vwfvi vocantur, quod ex his conftat : fulphuris p. ii. *. nitri p. iv. *. myrrhae p. vi. *. fuliginis thuris p. *. femis, falis ammoniaci p. iii. *. cerae p. i. * Malagma Protarchi ad parotidas, et favum, et mala ulcera. 3°

Protarchus autem ad iza^ii^ eaque tubercula, quae ^Wx^/St?, id eft favi, vel «pJ^ara nominantur, item mala ulcera, pumicis, refinae pineae liquidae, thuris fuliginis, fpumae nitri, iridis, fingulorum p. viii. * cum cerae p. ix. *. mifcebat, hifque olei cya- 35 thum et dimidium adjiciebat.

Malagma adverfus panum, et phymata.

At adverfus panum, tum primum orientem quod phylethlon Graeci vocant, et omne tuberculum, quod A a c phyma

188 A. CORN. CELSUS. Lib. V.

phyma nominatur, mifcetur ochra, quae Attice no- minatur, cum duabus partibus fimilae, hifque, con- tunditur, fubinde mel inftillatur, donec malagmatis crallitudo fit. 5 hlalagma adverfus phymata.

Difcutit etiam omne tuberculum, quod phyma vo- catur, id, quod habet calcis, fpumae nitri, piperis rotundi, lingulorum p. i. * galbani p. ii. *. falis p. iv. *. quae excipiuntur cerato ex rofa faclo. 10 Malagma ad fupprimendum omne> quod abfcedit.

Supprimitque omne, quod abfcedit id, in quo eft galbani, fabae frefae, fingulorum p. i. *. myrrhae, thuris, ex radice capparis corticis, fingulorum p. iv. *. Satifque omnia abfcedentia digerit murex com- i^buftus, et bene contritus, aceto fubinde adje&o. Malagma ad fanguinem fupprimendum et phymata. At, fi fatis fanguis fubit, recle imponitur, quod adverfus phymata quoque poteft. Conftat ex his : bdellii, ftyracis, ammoniaci, galbani, refinae et ari- 20 dae et liquidae pineae : item ex lentifci, thuris, iri- dis, fingulorum p. ii. *.

Malagma ad carcinodas et phymata lenienda. Carcinodoe vero et phymata commode his leni- tmtur : galbani, vifci, ammoniaci, reftnae terebinthi- 25 nae, in nngulis p^ i. *. fevi taurini p. *. femis, fecis combuftae quam maxima portione, dum id ficcius non faciat, quam eife malagma oportet.

Malagma ad faciei contufae livorem. Quod fi facie contufa livor fubcruentus eft, haec 30 compofitio nocte et die impofita tollit. Ariftolochiae, thapfiae, fingulorum p. ii. % bdellii, ftyracis, ammo- niaci thymiamatis, galbani, refinae aridae, et ex len- tifco liquidae, thuris mafculi, iridis Illyricae, cerae, fingulorum p. iv. *. Item faba quoque impofita 35 proficit.

Malagmata flomachica ad aperiendum. Sunt etiam quaedam malagmata, quae araro/uwW Graeci vocant, quoniam aperiendi vim habent. Qua- le eft, quod ex his conftat : piperis longi, fpumae

nitri,

Cap. XVIII. DE MEDICINA. 189

nitri, fingiilorum p. ii. *. eryfimi p. iv. *. quae cum melle mifcentur. Idoneaque etiam ftrumae aperien- dae funt. Ejus gencris, vehementiufque ex his eft, id quod habct calcis p. iv. *. piperis grana fex, nitri, cerae, fingulorum p. x.*. mellis p. iii.*. olei heminam. S Miconis Malagma, ad refohendum aperiendumque ac purgandum.

Miconis quoque eft, quod refolvit, aperit, purgat. Habet alcyonium, fulphur, nitrum, pumicem, pari- bus portionibus ; quibus tantum picis, et cerae adji- io citur, ut liat cerati craflitudo.

Malagma ad ojfa et nervos.

Ad offa autcm Ariftogenis, fit ex his ; fulphuris p. i. *. relinae terebinthinae, nitri fpumae, et ex fcil- Ja partis interioris, plumbi eloti, fingulorum p. ii. * 15 thuris fuliginis p. viii. * ficus aridae quam pinguif- fimae, fevi taurini, fingulorum p. viii. *. cerae p. xi. * iiidis Macedonicae p. vi. f. fefami fricli acetabulum : maximeque nervis et articulis malagma convenit. Malagma Euthyclei ad articulos et ad omnem dolorem. 20

Igitur Euthyclei eft, et ad articulos, et ad omnem dolorem, et ad veficae, et ad recenti cicatrice contrac- tos articulos, quas agylas Graeci nominant, quod, habet fuliginis thuris acetabulum, refinae tantun- dem, galbani ftne furculis fefcunciam, ammoniaci, 25 bdellii, fingulorum p. * iii. femis cerae p. *. femis. Aliud item fit, quod habet iridis, ammoniaci, gal- bani, nitri, fingulorum p. xiv. * refinae liquidae p. vi. cerae p. xvi. *

Malagma Sofagorae ad dohres articulorum. 3*

Ad dolores articulorum Sofagorae : plumbi com- bufti, papaveris lachr)rmae, corticis hyofcyami, fty- racis, peucedani, fevi, refinae, cerae pares portiones. Chryfppi Malagfna, ad idem valens.

Chryfippi refinae liquidae, fandaracae, piperis, 3; fingulorum p. xii. * quibus cerae paulum adjicitur. Ctefiphontis Malagma ad idem valens, et ad parotidas, et

phymata, et flrumam.

Ctefiphontis : cerae Creticae, refinae terebinthinas,

nitri

i9o A. CORN. CELSUS Lib. V.

nitri quam ruberrimi, fingulorum p. *. femis, olei cyathi tres. Sed id nitrum ahte per triduum, inftil- lata aqua, teritur, et cum fextario ejus incoquitur, donec omnis humor confumatur. Poteft vero ea 5 compofitio etiam ad parotidas, phymata, ftrumam, omnemque coitum humoris emolliendum.

Malagma ad articulos. Ad articulos fici quoque aridi, partem nepetae miftam ; vel uvam taminiam fine feminibus cum pu- 10 legio re&e aliquis imponit.

Malagma Arijlonis, adverfus podagras et recentia phyma- ta, et omnes dolores. Eadem podagrae praefidio funt. Sed ad eam fit Ariftonis quoque, quod habet nardi, cinnamomi, 15 cafiae, chamaeleontis, junci rotundi, fingulorum p. viii. *. fevi caprini ex irino liquati p. xx. *. iridis p. i. *. quae in aceto quam acerrimo jacere per xx. dies debet. Idem autem etiam recentia phymata doloref- que omnes difcutit. 20 Theofeni Malagma ad pcdum dolores.

At Theofenus ad pedum dolores, fevi a renibus partem tertiam, falis partes duas mifcebat, hifque membranulam illitam imponebat ; tum fuperinjicie- bat ammoniacum thymiama in aceto liquatum. 25 Numenii Malagma ad podagram, caeterofque articulos

induratos.

At Numenius podagram, caeterofque articulos in- duratos hoc molliebat : abrotani, rofae aridae, papa- veris lacrymae, fingulorum p. iii. *. refinae terebin-

30 thinae p. iv. * thuris, fpumae nitri, fingulorum p. viii. * iridis, ariftolochiae, fingulorum p. xii. *. cc- rae p. iii. * quibus adjicitur cedriae cyathus unus, olei laurini cyathi tres, olei acerbi fextarius.

Devii Malagma, fi quando callus in articulis increvit.

35 Si quando autem in articulis^ callus increvit, De- xius docuit imponere, calcis p. iv. *. ceruftae p. viii. refinae pineae p. xx. piperis grana xx. cerae p. ii. *. Quibus, dum contunduntur, hemina vini lenis inftillatur.

CAP.

Cap.XIX. DE MEDICINA.

CAP, XIX. De Emplaftris.

EX emplaftris autem nulla majorem ufum prae- ftant, quam quae cruentis protinus vulneribus injiciuntur. ivotijua. Graeci vocant. Haec enim repri- $ munt inflammationem, nifi magna vis eam cogit; atque illius quoque impetum minuunt, tum gluti- nant, vulnera, quae id patiuntur, cicatricem iifdem inducunt. Conftant autem ex medicamentis non pinguibus, ideoque alipenae nominantur. 10 Barbarum Emplaftrum nigrum, quod cruentis protinus vuU neribus injicitur. Optimum ex his eft, quod Barbarum nominatur. Habet aeruginis rafae p. xii. *. fpumae axgenti p. xx. *. aluminis, picis aridae, refinae pineae, ari- 15 dae, lingulorum p. i. *. quibus adjiciuntur blei et aceti fingulae heminae.

Chacon Emplaftrum nigrum, ad idem valens. Alterum ad idem, quod Choacon vocant, habet fpumae argenti p. c. * refinae aridae tantundem,so fed fpuma prius ex tribus olei heminis coquitur. His duobus emplaftris color niger eft, qui fere talis fit, ex pice atque refina : at ex bitumine nigerrimus ; ex aerugine, aut aeris fquama, viridisj ex minio ruber -7 ex ceruffa, albus. , 25

Baftlicon Emplaftrum nigrum ad idem. Paucae admodum compofitiones funt, in quibus aliquid mifturae varietas novat. Ergo id quoque nigrum eft, quod Cam/xey nominatur. Habet panacis p. i. *. galbani p. ii. *. picis, et refinae fingulorum 30 p. x. *. olei dimidium cyathum.

Smaragdinum Emplaftrum ad idem. At, quod perviride eft, Smaragdinum appellatur, in quo funt refinae pinece p. iii. *. cerae p. i. * seru- ginis, p. *. femis, thuris fuliginis p. ii. *. olei tan- 3S tundem, et aceti, quo fuligo et aerugo in unum co- gantur.

Emplaftrum rufum ad idenu Eft etiam coloris fere ruli, quod celeriter ad cica-

tricem

i92 A. CORN. CUSUS Lib. V.

tricem vulncra perducere videtur. Habet thuris p. i. *. refinae p. ii. f, fquamae aeris p. iii. * fpumae argenti p* xx. *. cerae p. c. * olei heminam.

Parakolletikon Emplaflrum ad idem. 5 Praeterea eft, quod paracolleticon a glutinando vo- cant. Conftant ex his : bitumihis, aluminis fciflilis p. iv. * fpumae argenti p. iv. * et olei veteris he- mina.

Cephalicum Emplaflrum Philotae, capiti conveniens. 10 Praeterea funt quaedam generis ejufdem, quae, quia capitibus fractis maxime conveniunt, xtpxhtKx a Graecis nominantur. Philotae compofitio habet ter- rae Eretriae, chalcitidis, fingulorum p. iv. * myrhae, seris combufti, fingulorum p. x. *. ichthyocollae i5p. vi. *. aeruginis rafae, aluminis rotundi, mifyos crudi, ariftolochiae, fingulorum p. viii. *. fquamac aeris p. xx. thuris mafculi p. ii. * cerae p. i. rofae, et olei acerbi, ternos cyathos, aceti quantum fatis eft, dum arida ex eo conteruntur. 20 Emplaflrum viride ad idem valens.

Aliud ad idem viride. iEris combufti, fquamae aeris, myrrhae, ichthyocollae, fingulorum p. vi.*. mifyos crudi, aeruginis rafae, ariftolochiae, aluminis rotundi, fingulorum p. viii. *. cerae p. vi. olei hemi- 25 na, aceti quod fatis fit.

Tetrapharmacum Emplaflrwn, ad pus mcvendum. Puri autem movendo non aliud melius, quam quod expeditiflimum eft, et tetrapharmacon a Graecis no- minatur. Habet pares porciones cerae, picis, refinae, 30 fevi taui inini ; fi id non eft, vitulini.

Enneapharmacum Emplyflrum ad pus movendum, et ad purgandum vale?is. Alterum ad idem, enneapharmacon nominatur; quod magis purgat. Conftat ex novem rebus, cera, 35 melle, fevo, refina, myrrha, rofa, medulla vel cervina vel vitulina vel bubula hyfopo, butyro. Quorum ipforum quoque pondera paria mifcentur.

Sunt autem quaedam emplaftra quibus utriufque rei facultas eft, quae fi fingula habenda funt, mcliora

funt 5

Cap. XIX. DE MEDICINA. i93

funt ; fed in copia rejicienda funt ; his potius adhi- bitis, quae id proprie, quod eo tcmpore opus eft, confequuntur. Exempli caufa duo proponam. Attalum Emplaflrum ad vulnera. Eft igitur ad vulnera Attalum : quod habet fqua- 5 mx aeris p. xvi. *. fuliginis p. xv. * ammoniaci tan- tundem, refinx terebinthinae liquida? p. xxv. *. fevi taurini tantundem, aceti heminas tres, olei fextarium. jfudaei Emplaflrum, fraclo capiti accommodatum. At inter ea, quae fracr.0 capiti accommodantur, 10 habent quidam id, quod ad authorcm judacum re- fertur. Conftat ex his : falis p. iv. *. fquamae aeris rubri, aeris combufti, fingulorum p. xii, *. ammo- niaci thymiamatis, thuris fuliginis, reftnae aridae, fingulorum p. vi. *. refinae Colophoniae, cerae, fevi 15 vitulini curati, fingulorum p. xx. *. aceti fefquicya- thum, olei minus cyathum. Tetherapeumena Gneci appellant, quae curata vocant; cum ex fevo puta omnes membranulae diligenter exemptae funt, ex alio medicamento. 20 Emplaflra epifpaflica. Sunt etiam quaedam emplaftra nobilia ad extra- hendum, quae ipfa quoque epifpaftica nominantur. CHiale eft, quod lauri baccas habet, diadaphnidon appellatur. In eo eft, refinae terebinthinae p. x. *. 25 nitri, cerae, picis aridae, baccarum lauri, fingulorum p. xx. * olei paulum. Quoties aut baccam, aut nu- cem, aut fimile aliquid pofuero, fcire oportebit, ante- quam expendatur, ei fummam pelliculam effe de- mendam. 30 AUud diadaphnidon, ad extra.hendum, et pus movendum. Aliud eo nomine, quod puri quoque movendo eft. Sevi vitulini, ammoniaci thyamiamatis, picis, cerae, nitri, baccarum lauri, refinae, aridae, ariftolohiae, pyrethri, pares portiones. 35 Philocrates E?nplaflrum, ad extrahendum, et pus movendum.

Praeter has eft Philocratis : quod habet filis am- moniaci p. vii. * ariftolochiae p. viii. *. cerae, refinae tcrebinthinae, fuliginis thuris, fingulorum p. xv. *.

B b fpu-

t94 A. CORN. CELSUS Lib. V.

fpumae argenti p. xxxii. *. Quibus, ut pus quoque moveant, iridis p. iv. *. galbam p. vi. * adjiciuntur. Rhypodes Emplaftrum, ad extrahendum. Optimum tamen ad extrahendum eft id quod a 5 fimilitudine fordium fvmBfc Graeci appellant. Habet myrrhae, croci, iridis, propolis, bdellii, capitulorum punici mali, aluminis et fciffilis et rotundi, mifyos, chalcitidis, atramenti futorii cocti, opopanacis, falis ammoniaci, vifci, fingulorum p. iv. *, ariftolochiae 10 p. viii. * fquamae aeris p. xvi. * refinae terebinthi- nae p. lxxv. *. cerae, et fevi vel taurini vel hircini p. c. *.

Emplaftrum Hecatei, ad extrahendum. Hecatcto quoque authore emplaftrum generis ejuf- i;dem fit ex iis : galbani p. ii. * fuliginis thuris p. iv. * picis p. v. *. cerae, et refinae terebinthinae, fingulorum p. viii. *. quibus paulum irini unguenti mifcetur.

Alexandrinum Emflaftrum viride, ad extrahendum, "o Valenfque ad idem emplaftrum viride Alexandri- num eft. Habet aluminis fciflilis p. viii. *. falis am- moniaci, p. vii. *. fquamae aeris p. xvi, *. myrrhae, thuris, iingulorum p. xviii. *. cerae p. cl. *. refinne Colophoniacae aut pinae p. cxc. *. olei heminam, >5 aceti fextarium.

De Emplaftris exedentibus. Quaedam autem funt emplaftra exedentia, quae cwV/i Graeci vocant, quale eft id, quod habet refinae terebinthinae, fuliginis thuris, fingulorum p. ii. *. 30 fquamae aeris p. i. *. ladani p. ii. *. aluminis tantun- dem, fpumae argenti p. iv. * ' Emplaftrum, quod exeft corpus et cffa refolvit, et fuper- crefcentem carnem coercet. Exeft etiam vehementer corpus, atque offa quoque 3; refolvit, et fupercrefcentcm carnem coercet, id, quod habet fpumae argenti, fquamae aeris, uncias fingulas ; nitri ignem non experti, lapidis Afii, ariftolochiae p. fextantes, cerae, refinae terebinthinae, thuris, olei veteris, atramenti futorii, falis ammoniaci p. femis

seruginis

Cap.XIX. DE MEDICINA. i9S

seruginis rafas p. beflem, aceti fcillitici heminam, vini aminaei tantundem.

Emplaflra adverfus morfus, et alia recentiora vulnera.

Sunt etiam adverfus morfus quaedam accommo- data ; quale eft Diogenis nigrum : quod habet bitu- ; minis, cerae, rcfinae pineae aridae, fingulorum p. xx. *. fpumae argenti p. c. *. olei fextarium. Aut in quo funt fquamse aeris p. iv. *. ceruflae, et eeruginis rafae flngulorum p. viii. *. ammoniaci p. xii. * cerae, re- fmae pineae, lingulorum p. xxv. *. fpumae argexiti 10 p. c. *. olei fextarium. Aut in quo funt fquamae aeris p. xiv. *. galbani p. vL *. ceruflae, et aerugini^' rafae, fingulorum p. viii. *. ammoniaci p. xii. *. cerae, refinae pineae, fingulorum p. lv, * fpuma argenti concoquitur. f xc

Epbefum Emplaftrwn rubrwn> ad idem vafens,

Ilubrum quoque emplaftrum, quod Ephefium vo- catur, huc aptum eft. Habet refinae terebinthinae p. iL * galbani p. iv. *. minii finopici p. vi. * thuris fuliginis p. vi. *. cerae p. viii. *. fpumae argenti p. 20 lvL *. olei veteris haeminam.

Aliud Emplajlrum, ad idem valens.

Item id, quod ex his conftat; fquamae aeris, thuris fuliginis, fingulorum p. iv. *. galbani p. vi. *. falis ammoniaci p. xii. 3. *. cerae p. xxv. * olei tribus 25 heminis. Haec autem aliis quoque recentioribus vul- neribus recte imponuntur.

Letica Emplajlra non gravtbus vulneribus accommodatay et maxime fenilibus.

Sunt etiam alba lenia, leuca Graeci vocant, fere 30 non gravibus vulneribus accommodata, praecipue- que fenilibus. Quale eft quod habet cerufTae p. lii. *. levi vitulini curati, et cerae, fingulorum p. lviii. *. olei heminas tres, ex quibus ea cerufla coquitur.

Elephantinum Emplaftrum. 35

Aliud, quod habet ceruflae p. x. *. cerae, p. Hv. *. olei heminam, aquae fextarium. Quae quoties adji- ciunter ceruflae vel fpumae argenti, fciie licet, illa ex his coquenda efle. Eft autem ea percandida con>

B b 2. pofitio,

l96 A. CORN. CELSUS Lib. V,

pofitio, quae fupra pofita eft, ideoque elephantina nominatur.

Lenia Emplaftra. Lenia quoque quaedam emplaftra funt, quas lip- 5 tras fere Graeci nominant ; ut id quod habet minii p. iv. * fpumae argenti p. xxv. *. cerae, et adipis fuillae fingulorum p. xxxvii. *. vitellos ovorum qua- tuor.

Emplaftrum lene.

io Alia compofitio generis ejufdem : cerae, refinaetc- rebinthinae, fingulorum p. vi. *. ceruflae p. viii. *. fpumae argenti, plumbi recrementi, (cKopw pcxvfil* Graeci vocant) finguloriim p. x. *. cicini olei, et myr- tei, fingulorum heminae.

15 Archagathi Emplaftrum lene.

Alia, quae ad auctorem Archagathum refertur : mifii cocli, seris combufti, fingulorum p. iv. * ceruf- fae coclae p. viii. f. refmae terebinthinae p. x. * fpu- mae argenti p. vi. *.

20 Emplaftra ejufdem generis, ad leniendum apta.

Etiamnum generis ejufdem : fpumae argenti, cerae, adipis fuillae, lingulorum p. xxvii. * vitelli cocti quatuor rofae hemina. Aut cerati ex oleo myrteo facti partes tres, adipis fuillae pars quarta, paulum

25 ex plumbi recremento. Aut fpumae argenti felibra : ex olei hemina, et aquae marinae altera, cocla donec bullire defierit, cui paulum cerae fit adjechim. Aut pares portiones cerae, fevi, ftibii, fpumae argenti, ceruffae. .

30

C A P. XX. De Paftillis.

Et primo dc his, qui ad recentia vulnera glutinanda, fa- nandaque apti funt.

35 T) Aftilli quoque facultates diverfas habent. Sunt a enim ad recentia vulnera glutinanda fanandaque apti. Qualis eft, qui habet chalcitis, mifiis, fpumae nitri, floris aeris, gallae, aluminis fciflilis modice coc- ti, fingulorum p. i. *, aeris combufti, capitulorum

mali

Cap. XX. DE MEDICINA. 197

mali punici, fingulorum p iii. *• Hunc oportet dilu- cre aceto, fic, ubi vulnus glutinandum eft, illinere. At, fi nervofus aut mufculofus is locus eft, commo- dius eft cerato mifcere, fic ut illius octo partes, nona hujus fit. 5 Alius Paflillus ad glutinanda vulnera.

Alius ad idem. Conftat ex his : bituminis, alu- minis fciftilis, fingulorum, p. i. * eeris combufti p. iv. *. fpumae argenti, olei fextario.

De Sphragide Pajtillo, quem Polybius confecit ad glu- ei tinandum vulnus.

Sed longe Polybii celeberrimus eft : cip^ay/V autem nominatur. Qui habet aluminis fciffilis p. iv. *. atra- menti futorii p. ii. *. myrrhae p. v. *. aloes tantun- dem, capitulorum punici mali, fellis taurini, fingu- 1 5 lorum p. vi. *. quae contrita vino auftero excipi- untur.

Pajlillus ad ulcera fordida, et nigritiem in auribus, nari- bus, et in obfcoenis partibus, inflanimationefque eorum. Ad ulcera fordida, et nigritiem in auribus, nari- 20 bus, obfcoenis partibus, inflammationefque eorum : chryfocollae p. i. *. atramenti futorii, aluminis fcifli- lis, fingulorum p. ii. *. halicacabi corticis p. iv. *. mi- nii p. vi. *. fpumae argenti p. xii. *. ceruffae p. xvi. *. quse ex aceto et coguntur, et, ubi utendum eft, 25 diluuntur.

Pajlillus Andronis ad uvam inflammatam, ad natura-

lia fordida, etiam cancro laborantia. Andronis vero eft ad uvam inflammatam, ad na- turalia fordida, etiam cancro laborantia : gallx, atra- 3° menti futorii, myrrhae, fingulorum p. i. * ariftolo- chiae, aluminis fciflilis, fingulorum p. ii. *. capitulo- rum punici mali p. xxv. *. ex paflb coaclorum et cum ufus exigit, aceto vel vino dilutorum, pront valen- tius aut lenius vitium eft, cui medendum eft. 3> Paflillus ad fiffa ani, vel ora venarum fundentia fan-

guinem, vel cancrum. Proprie autem ad ani fiffa, vel ora venarum fun- dentia fanguinem, vel cancrum: aeruginis p. ii. *.

myrrhae

I9S A. CORN. CELSUS Lib. V.

myrrhae p. xv. *. ftibis, lachrymae papaveris, acaciac, fingulorum p. xvi. *. quae ex vino et teruntur, et in ipib ufu deliquantur.

Pajlillus ad exptllendum cakulum cum urina.

5 Expellere autem ex vefica cum urina calculum vi- detur haec compbfitio : cafliae, croci, myrrhae, cofti, nardi, cinnamomi, dulcis radicis, balfami, hyperici pares portiones conteruntur ; deinde vinum lene in- ftillatur, et paftilli fiunt, qui finguli habeant p. i. *.

io hique linguli quotidie mane jejuno dantur. -

C A P. XXI. De Pejis.

H2E C tria compofitionum genera, id eft, quae in malagmatis, emplaftris, paftillifque funt, maxi- j 5 mum praecipueque varium ufum praeftant. Sed alia quoque utilia funt : ut ea quae fceminis fubjiciuntur, asr/rw? Graeci vocant. Eorum haec proprietas eft : me- dicamenta compofita molli lana excipiuntur, eaque lana naturalibus conditur. 20 Ad fanguinem cvoeandum.

Ad fanguinem autem evocandum, cuneis duabus adjicitur nitri p. i. *. aut allii femen conteritur, adji- citur myrrhae paululum, et unguento fufino mifce- tur. Aut cucumeris fylveftris pars interior ex lacle 25 muliebri diluitur.

Ad vulvam molliendam. Ad vulvam molliendam, ovi vitellus, et foenum Graecum, et rofa, et crocum temperantur. Aut ela- terii p. iii. * falis tantundem, uvae taminiae p. vi. *. 30 melle excjpiuntur.

Alia Pejfi compofitio, ad idem valens. Aut Boetho auaore : croci, refinae terebinthinae, fingulorum p. iv. * myrrhae p. iii. *. rofae viii. i. *. fevi vitulini p. iii. *. cerae p. ii. *. mifcentur. 35 Ad inflammationes vulvae^ Numenii peffus.

Optima autem adverfus inflammationes vulvae, Numenii compofitio eft, quae habet croci p. iii. *. ce- rae p. i. * butyri p. viii. *. adipis anferini p. xii. *. vi- tellcs coaos duos, rofae minus cyatho.

M

Cap. XXII. DE MEDICINA. i99

Ad ejiciendum e vulva infanUm mortuwn. Si vero infans intus cleceflit, quo facilius ejiciatur, malicorium ex aqua terendum, eoque utendum eft. Si mulier vitio locorum concidit, qua curatione uten-

dum Jit. 5 Si concidere vitio locorum mulier folet, cochlese cum teftis fuis comburendae, conterendaeque, deinde his mel adjiciendum eft. Si non comprehendit, a- deps lconina ex rofa mollienda eft.

10

C A P. XXII. De Medicamentisy quibus aridis utimur. Ad carnem fupercrefcentem exedendam.

QU JE D A M mifturae medicamentorum funt, quibus aridis neque coaclis utimur fic, ut in- is ipergamus ; aut cum aHquo liquido mixta illinamus : quale eft, ad carnem fupercrefcentem exedendam, quod habet fquamae, fuliginis thuris, ftngulorum p. i. *, aeruginis p. ii. *. Haec autem eadem cum mel- le purgant ulcera ; cum cera, implent. Mify quoque 20 ct galla, fi paribus portionibus mifceantur, corpus confumunt : eaque vel arida infpergeie licet, vel ex- cepta cadmia illinire. Ad putrem carnem continendamy ne ultra ferpaty eamque

leniter exedendam, plures compcfitiones ?< Futrem vero carnem continet, neque ultra ferpere patitur, et leniter exeft, mel vel cum lenticula, vel cum marrubio, vel cum oleae foliis, ante ex vino de- coctis. Item fertula campana in nmlfo cocta, deinde contrita. Aut calx cum cerato. Aut amarae nuces 33 cum allio, fic ut hujus pars tertia fit, paulumque his croci adjiciatur. Aut quod habet fpumae argenti p. vi, cornu bubuli combufti p. xii. *. olei myr- tei, et vini cyathos ternos. Aut quod ex his con- ftat : floris punici ruali, atramenti futorii, aloes, 5 ; fingulorum p. ii. *. aluminis fciflilis, thuris, fingu- lorum p. iv. *. gallae p. viii. * ariftolochiae p. x. * Vehementius idem facit, etiam adurendo, auripig- mentum cum chakitide, et aut nitro, aut calce,

aut

2oo A. CORN. CELSUS Lib. V.

aut charta combufta. Item fal cum aceto. Vel ea compofitio, quae habet chalcitidis, capitulorum mali punici, aloes, fingulorum p. ii. *. gallae p. viii. *. ari- ftolochiae p. x. *. mellis quantum fatis fit ad ea co- 5 genda. Vel cantharides p. i. *. fulphuris, p. i. *. lolii p. iii. ij. quibus adjicitur picis liquidae quantum fatis eft ad jungendum. Vel chalcitis quoque cum refina et ruta mixta : aut cum eadem refma diphryges : aut uva taminia cum pice liquida. Idem vero pof-

iofunt feces vini combuftae, et calcis et nitri pares portiones. Vel aluminis fcifHlis p. i. thuris, fanda- rachae, nitri, fingulornm p. i. *. gallae p. viii. *, ari- ftolochiae p. x. *. mellis quantum fatis eft.

Hierae compofitio.

15 Eft etiam Hierae compofitio, quae habet myrrhae, chalciditis, fingulorum p. ii. *. aloes, thuris, alumi- nis fciflilis, fingulorum p. iv. *. ariftolochiae, gallae immaturae, fingulorum p. viii. fk malicorii contriti p. xx. *.

20 ^udaei compofitio.

Eft et Judaei : in qua funt calcis partes duae, nitri quam ruberrimi pars tertia: quae urina impuberis pueri coguntur, donec ftrigmenti craflitudo fit. Sed fubinde is locus, cui id illinitur, madefaciendus eft. 2 5 ^follae compoftio.

At Jollas, chartae combuftae, fandarachae, fingu- lorum p. i. calcis p. ii. p. auripigmenti tantundem mifcebat.

Ad fanguinis profluvia vel ex membrana cerebri, vel aliis 3° locis ; et ad cancrum, et ad inducendam cicatricemy et ad coercendam carnem crefcentem. Si vero ex membrana, quae fuper cerebrum eft, profluit fanguis, vitellus conbuftus et contritus in- 35 fpergi debet. Si alio loco fanguinis profluvium eft, auripigmenti, fquamae seris, fingulorum p. i. *. fan- darachae p. i. * marmoris cocli p iv. *. infpergi de- bent. Eadem cancro quoque obfiftunt. Ad inducen- dam cicatricem, fquamae ^eris, thuris fuliginis fingu-

lorum

Cap. XXIII. DE MEDICINA. sor

lorum p. ii. * calcis p. iv. *. Eadem increfcentem quoque carnem coercent.

Timaei compoftio ad ignem facrum vel cancnim

Timaeus autem ad ignem facrum vel ad cancrum his utebatur : myrrhae p. ii. *. thuris, atramenti futo- s rii, fingulorum p. iii. *. fandarachae, auripigmenti, fquamae aeris, fingulorum p. iv. *. gallae p. vi. ce- ruffae combuftae p. viii. *. Eadem vel arida infperfa, vel melle excepta idem praeftant.

Ad fternutamenta excitanda. 10

Sternutamenta vero et albo veratro, vel ftruthio conjeclo in nares excitantur, vel his miftis : piperis, veratri albi, fingulorum p. *, iii. eaftorei p. *. i. fpu- mae nitri p. *. ii. ftruthii p. *. iii.

Gargarizationes quibus Jieri debeant. *5

Gargarizationes autem aut laevandi caufa fiunt, aut reprimendi, aut evocandi. Laevant, lac, cremor vel ptifanae, vel furfurum. Reprimit autem aqua, in qua vel lcnticula, vel rofa, vel rubus, vel cotoneum malum, velpalmulae decoclae funt. Evocant, iinapi, 20 piper.

C A P. XXIII.

De Antidotis, et quibus malis opitulentur. ^

AN T I D O T A raro, fed precipue interdum ne- ceflaria funt, quia graviffimis cafibus opitulan- tur. Ea recte quidem dantur collifts corporibus vel per ichis, vel ubi ex alto deciderunt, vel in vifcerum, laterum, faucium, interiorumque partium doloribus. 3° Maxime autem defideranda funt adverfus venena, vel 1 per morfus, vel per cibos, aut potiones noftris coi> poribus inferta.

Compofitio antidoti. Unum eft, quod habet lacrymae papaveris p. z. 55 acori, malabathri p. v. *. iridis Illyricae, gummi, iingulorum p. ii. *; anifi p, iii. *. nardi Gallici, fo- liorum rofae aridorum, cardamomi, ftngulorum p. iv. * petrofelini p. *, iii. z. trifolii p. vt *, caftae ni-

C c grae,

2(52 A. CORN. CELSUS Lib. V.

grac, filis, bdellii, balfami, fcminis piperis albi, fin- gulorum p. *. z. ftyracis p. *. v. z. myrrhae, opopa- nacis, nardi Syri, thuris mafculi, hypociftidis fucci, fingulorum p. vi. *. caftorei p. vi. *. cofti, pipens 5 albi, galbani, refinae terebinthinae, croci, floris jun- ci rotundi, fingulorum p. vi. *. z. dulcis radicis p. vnL *. z. quae melle vel paflb excipiuntur.

Aliud antidotumy Ambrofia ncminatum ; quod Zopyrus Ftolemaeo regi compofuit.

io Alterum, quod Zopyrus regi Ptolemaeo dicitur compofuifle, atque Ambrofiam nominafle, ex his conftat: cofti, thuris mafculi, fingulorum p. v. *, piperis albi p. *. z. floris junci rotundi p. ii. *. cinna- momi p. iii. *. cafiae nigrae p. iv. *. croci Cilicii p.

jj *.iv. z. myrrhae quam ftaclen nominant, p. v. *. nar- di Indici p. * v. z. quae fingula contrita melle coclo excipiuntur : deinde, ubi utendum eft, id, quod JE- gyptiae fabae magnitudinem impleat, in potione vir ni diluitur.

20 Antidotum Mithridaiij.

Nobiliflimum autem eft Mithridatis, quod quoti- die fumendo rex ille dicitur adverfus venenorum pericula tutum corpus fuum reddidifte. In quo haec funt : cofti p. *. z. acori p. v. *. hyperici, cumini, fa-

25 gapeni, acaciae fucci, iridis Illyrjcae, cardamomi, iingulorum p. ii. *. anift p. iii. *. nardi Gallici, gen- tianae radicis, aridoriim rofae foliorum, fingulorum p. iv. *. papaveris lachrymae, petrofelini, fingulorum p. *. iv. z. cafiae, fileris, lolii, piperis longi fingulo-

3orum p. vi. * ftyracis p. *. v. z. caftorei, thuris, hy- pociftidis fucci, myrrhae, opopanacis,' fingulorum p. vi. *. malabathri folii p. vi. *. floris junci rotundi, refinae terebinthinae, galbani, dauci Cretici feminis, fingulorum p. *. v. z. nardi, opobalfami, fingulorum

35 p. *. vi. z. thlafpis p. * vi. radicis Ponticae p. vii. *. croci, zinziberis, cinnamorrii, fingulorum p. *. viii. Haec contrita melle excipiuntur, et adverfus vene- num, quod magnitudinem nucis Graecae impleat, sx vino datur. In caeteris autem aflcclibus corporis

pro

Cap. XXIV. DE MEDICINA. 203

pro modo eorum vel quod iEgyptiae fabae vel ervi magnitudinem impleat, fatis eft.

C A P. XXIV. De Acopis. *

Acopum nercis utile. 5

ACOPA quoque utilia nervis funt. Quale eft, quod habet floris junci rotundi p. *. ii. zz. co- fti, junci quadrati, lauri baccarum, ammoniaci, car- damomi, fingulorum p. * iv. z. myrrhae, xris com- 10 bufti, fingulorum p. vii. * iridis Illyric?e, cera, fin- gulorum p. iv. *. Alexandrini calami, junci rotundi, afpulathi, xylobalfami, fingulorum p. xviii. *. fevi p. i. *. unguenti irini cyathum.

Acopwn Eleodes nervis utile. 15 Alterum, quod ihouvJlr vocant, hoc modo fit : ceras p. *i z. olei tantundem, refinae terebinthinae ad nu- cis juglandis magnitudinem ; fimul incoquuntur : deinde infufa in mortario teruntur, inftillaturque fubinde quam optimi mellis acetabulum, tum irini 20 unguenti, et rofae terni cyathi.

'Ey^f^T-a ad ulcera purganda et implenda yJLyXfi7Tx autem Graeci vocant liquida, quae illin- untur. Qiiale eft, quod fit ad ulcera purganda et in- plenda, maxime inter nervos, paribus portionibus 25 inter fe mixtis, butyri, medullae vitulinae, fevi vi- tulini, adipis anferinae, cerae, mellis, refinae terebin- thinae, rofae, olei cicini. Quae feparatim omnia liquantur, deinde liquida mifcentur, et tum fimul teruntur. Et hoc quidem magis purgat : magis vero 30 emollit, fi pro rofa cyprus infunditur.

Ad facrum ignem. Ad facrum ignem : fpumae argenti p. vi. *. cornu bubuli combufti p. ii. * contenmtur, adjicitiirque invicem vinum, et id, quod fpecialiter ficvocatur, 3; et myrteum, donec utriufque tcrni cyathi confici- antur.

2o4 A. CORN. CELSUS. Lib. V.

C A P. XXV. De Catapoliis.

Catapothun ad Jomnum accerfendum, et levationem doloris, et fimul ad coquendum.

CAtapotia quoqire multa funt, variifquc de caufis fiunt. Anodyna vocant, quae fomno dolorem levant quibus uti, nifi nimia neceflitas urget, alie- num eft, funt enim cx vehementibus medicamen- io tis, et ftomacho alienis. Prodeft tamen etiam ad con- coquendum, quod habet papaveris lachrymae, galbani, fingulorum p. i. ff. myrrhae, caftorei, piperis, fingu- lorum p. ii. * Ex quibus, quod ervi magnitudinem habet, fatis eft devorafte. JS Catapotium valentius ad fomnum.

Alterum, ftomacho pejus, ad fomnum valentius, ex his fit : mandragorae p. *. z. apii feminis, item hyofcyami feminis, fingulorum p. iv. *. quae ex vino teruntur. Unum autem ejufdem magnitudinis, quas sofupra pofita eft, abunde eft fumpfilfe.

Catapotium ad plurimos dolores per fomnum leniendos. Sive autem capitis doiores, nve ulcera, five lippi- tudo, vel dentes, five fpiritus difficultas, five intefti- norum tormenta, five infiammatio vulvae, five coxae 2$ eft, five jecur, aut lienis, aut latus torquet, fivc vitio locorum aliqua prolabitur et obmutefcit, occur- rit dolori per quietem ejufmodi catapotium. Silis, acori, rutae filveftris feminis, fingulorum p. ii. % caftorei, cinnamomi, fingulorum p. ii. papaveris 3olachrymae, panacis radicis, mandragorae malorum aridorum, junci rotundi floris fingulorum p ii. piperis granaL vi, Haec per fe contrita, rurfus inftil- lato fubinde paffo, fimul omnia teruntur, donec craf- fitudo fordium fiat. Ex eo paulum aut devoratur, 3 5 aut aqua diluitur, et potui datur.

Catapotium aliud ad midta valens. Quinetiam fiiveftris papaveris, cum jam ad exci- piendam ]achrymam maturum eft, manipulus, qui manu comprehendi poteft, in vas demittitur, et fu-

Cap. XXV. DE MEDICINA. 205

per infunditur aqua, quae id contegat, atque ita co quitur. Ubi jam bene nianipulus is coctus eft, ibi- dem expreflus projicitur ; et cum eo humore pafli pari menfura mifceatur, inferveatque, donec craf- fitudinem fordium habeat. Cum infrixit, catapotia 5 ex eo fiunt, ad nofixae fabae magnitudinem, habent- que ufum multiplicem. Nam et fomnum faciunt, vel per fe aflumpta, vel aqua data et aurium dolores levant, adjectis exiguo modo rutae fucco, ac pafib : et tormina fupprimunt ex vino liquata : et inflam- 10 mationem vulvae coercent, mifta cerato ex rofa fac- to, cum paululum his croci quoque accefiit : et cx aqua fronti inducta, pituitam in pculos decurren- tem tenent.

Catapctium ad inducendum fomnum, quod vulva dolens i> prohibidt.

Item, li vulva dolens fomnum prohibuit, croci p. ii. *. anifi, myrrhae, fingulorum p. i. *. papaveris la- crymae p. iv. *. cicutae feminis p. viii. *. mifcentur, excipiunturque vino veteri et quod lupini magnitu- 20 dinem habet, in tribus cyathis aquae diluitur. Id ta- men in febre periculofe datur.

Ad jecur fanandum.

Ad fanandum jecur, nitri p. * 3. croci, myrrhae, nardi Gallici, fingulorum p. i. * melle excipiuntur, as daturque, quod ^Egyptiae fabae magnitudinem ha- beat.

Ad fniendos dolores lateris. Ad lateris dolores finiendos piperis, ariftolochiae, nardi, myrrhae parcs portiones. 30 Ad thoracis dolores fniendos. Ad thoracis, nardi p. i. * thuris, cafiae, fingulo- rum p. iii. *. myrrhae, cinnamomi, fingulorum p. vi. *. croci. p. viii. refinae terebinthinae quadrans, mel- lis heminae tres. ss Catapotium Athenionis ad tujfim Ad tufiim, Athenionis : myrrhae, piperis, fingu- lorum p. i. *. caftorei, papaveris lacrymae, fingulo- rum p. i. * Quae feparatim contufa poftea jungun-

tur,

2o6 A, CORN. CELSUS Lib. V.

tur, et ad magnitudinem fabae noftrae, bina catapo- tia mane, bina noctu dormituro dantur.

Catapotium Heraclidis Tarentini ad tujjim et fimnutn. Si tuffis fomnum prohibet, ad utrumque Heracli- $ dis Tarentini : croci p. i. *. cinnamomi, caftorei, pa- paveris lachrymae, fingulorum p. i. * myrrhae, pi- peris longi, cofti, galbani, fingulorum p. *■ z. Catapotium ad purganda ulcera in faucibus tujfientibus. Quod fi purganda funt ulcera faucibus tuflienti- lobus, panacis, myrrhae, refinae terebinthinae, fingu- lorum p. v. * galbani p. * z. hyffopi p. * z. conte- renda funt, hifque hemina mellis adjicienda, et quod digito excipi poteft, devorandum eft.

Colice CaJJii medici. 15 Colice vero Caffii ex his conftat : croci, anifi, ca- ftorei, fingulorum p. iii. *. petrofelini p. iv. *. piperis et longi et rotundi, fingulorum p. v. *. papavcris lacrymae, junci rotundi, myrrhae, nardi, fingulorum p. vi. *. quae melle excipiuntur. Id autem et devo- 20 rari poteft, et ex aqua calida fumi.

Ad infantem mortuum aut fecundas expsllendas. Infantem vero mortuum, aut fecundas expellit a- quae potio, cui falis ammoniaci p. i. * aut cui dicla- mi cretici p. i. *. adjeclum eft. 25 Laborantibus ex partu quid dari debeat.

Ex partu laborantibus, eryfimum ex vino tepido jejunae dari debet.

Ad adjuvandum vocem. Vocem adjuvat, thuris p. i. *. in duobus cyathis 30 vini datum.

Adverfus dijjicultatem urinae. Adverfus urinae difficultatem : piperis longi, cafto- rei, myrrhae, galbani, papaveris lacrymae, croci, co- fti, unciae fingulae, ftyracis, refinae terebinthinae 35pondo fextantes, mellis abfinthii cyathus. Ex qui- bus ad magnitudinem fabae iEgyptiae et mane et cce- nato dari debet.

Arteriaces compofitio quomodo jiat. Arteriace vero hoc modo fit: cafiae, iridis, cin-

namo-

Cap. XXVI. DE MEDICINA. 207

namomi, nardi, myrrhae, thuris, fingulorum p. i. *. croci p. i. *. piperis grana xxx. ex pafli tribus fexta- riis decoquuntur, donec mellis crafiitudo his fiat. Aut croci, myrrhae, thuris fingulorum p. i. * conjicitur in pafil eundem modum, codemque modo deco- 5 quuntur. Aut ejufdem pafli heminac tres ufque eo coquuntur, donec extraclia inde gutta indurefcat, et adjicitur tritae cafiae p. i. *.

C A P. XXVI. 10 De quinque generihus noxarum corporis.

CUM facultates medicamentorum propofuerim; genera, in quibus noxa corpori eft, proponam. Ea quinque funt. Cum quid extrinfecus laefit, ut in 15 vulneribus. Cum quid intra feipfum corruptum eft, ut in cancro. Cum quid innatum eft, ut in vefica calculus. Cum quid increvit, ut vena, quae intu- mefcens in varicem convertitur. Cum quid deeft, ut cum curta pars aliqua eft. Ex his alia funt, in qui- 20 bus medicamenta, alia in quibus plus manus proficit. Ergo, dilatis his, quae praecipue fcalpellum in ma- num poftulant, nunc de his dicam, quae maxime medicamentis egent. Dividam autem hanc quoque curandi partem, ficut priorem ; et ante dicam de his, 2; quae in quamlibet partem corporis incidunt ; tum de his, quae certas partes infeftant. Incipiam a vul- neribus.

De vulneribus, quae per tela infiruntur. In his autem ante omnia fcire medicus debet, quae 30 infanabilia fint, et quse difficilem curationem habeant, quae promptiorem. Eft enim prudentis hominis, primum eum, qui fervari non poteft, non attingere, nec fubire fpeciem ejus, ut occifi, quem fors ipfius peremit. Deinde, ubi gravis metus fine certa tamenSS defperatione eft, indicare neceflariis periclitantis, in difficili rem efle : ne, fi vifta ars malo fuerit, vel ig- norafle, vel fefellifle videatur. Sed ut haec pru- dcnti viro conveniunt : CLc rnrfus hift nonis eft, par-

vam

203 A. CORN. CELSUS Lib. V.

vam rem attollere, quo plus praeftitifle videatur. Obligareque aequum eft confeflione promptae rei, quo curiofius etiam circumfpiciat, ne, quod per fe exiguum eft, majus curantis negligentia fiat 5 Quae vulnera infanabilia ftnt.

Servari non poteft, cui bafts cerebri, cui cor, cui ftomachus, cui jecinoris portae, cui in fpina medul- la percufla eft ; cuique aut pulmo medius, aut jeju- num, aut tenuius inteftinum, aut ventriculus, aut

10 renes vulnerati funt ; cuive circa fauces grandes ve- nae, vel arteriae praecifae funt.

$>uae vulnera dijficilerti curationem habeant. Vix autem ad fanitatem perveniunt, quibus ulla parte pulmo, aut jecinoris craffum, aut membrana,

15 quae continet cerebrum, autlienis, aut vulva, aut ve- fica, aut ullum inteftinum, aut feptum tranfverfum vulneratum eft. Hi quoque in pnecipiti funt, in qui- bus ufque ad grandes intufque conditas venas in alis vel poplitibus mucro defedit. Periculofa etiam vul-

20 nera funt, ubicunque venae majores funt, quoniam exhaurire hominem profufione fanguinis poffunt. Idque evenit non in alis tantum, atque poplitibus ; fed etiam in his venis, quae ad anum tefticulofque perveniunt. Praeter haec malum vulnus eft, quod-

25 cunque in alis vel feminibus, vel inanibus locis, vel in articulis vel inter digitos eft. Item quodcunque mufculum, aut nervum, aut arteriam, aut membra- nam, aut os, aut cartilaginem laelit.

Suae vulnera tutiorem curationem habeant.

30 Tutiflimum omnium, quod in carne eft. Et haec quidem loco vel pejora, vel meliora funt. Modo ve- ro periculum facit, quodcunque magnum eft.

Obfervationes in vulneris genere et figura. Aliquid etiam in vulneris genere .figuraque eft. Nam

35pejus eft, quod etiam collifum, quam quod tantum difciffum eft, adeo ut acuto quoque, quam retufo te- lo, vulnerari commodius fit. Pejus etiam vulnus eft, ex quo aliquid excifum eft; ex quove caro alia parte abfcifla, alia dependens. Peflima quaeque plaga cur-

va

Cap. XXVI. DE MEDICINA. 209

va eft : tutifHma, quae Jineae modo recta eft. Quo deinde propius huic illive figurae vulnus eft, eo vel deterius, vel tolerabilius eft.

Aetatis obfervatio, ct corporis, et vitae, et temporis.

Quin etiam confert aliquid et aetas, et corpus, et $ vitae propofitum, et anni tempus quia facilius fanef- cit puer vel adolefcens, quam fenior : valens, quam infirmus : neque nimis tcnuis, neque nimis plcnus, quam fi alterum ex his eft : integii habitus, quam corrupti : exercitatus, quam iners : fobrius et tcm- 10 perans, quam vino venerique deditus. Opportunif- fimumque curationi tempus vernum eft ; aut certe neque fervens, neque frigidum ; fiquidem vulnera et nimius calor et nimium frigus infeftant ; maxime tamen horum varietas : ideoque perniciofiflimus au- 15 tumnus eft.

Signa eorum, quae intus laefa funt.

Sed pleraque ex vulneribus oculis fubjecta funt : quorundam ipfae fedes indices funt, quas alio loco demonftravimus, cum pofitus interiorum partium 20 oftendimus. Veruntamen, quia quaedam vicina funt, intereftque, vulnus in fumma parte fit, an penitus penetraverit, neceflarium eft notas fubjicere, per quas quid intus acfcum fit, fcire poflimus ; et ex quibus vel fpes, vel defperatio oritur. 2 5

Signa percujfi cordis.

Igitur corde percufib, fanguis multus fertur, ve- nae languefcunt, color pallidiflimus, fudores frigidi, malique odoris, tanquam in cegrotato corpore ori- untur: : extremifque partibus frigidis matura mors 30 fequitur.

Signa pulmonis icli. Pulmone icto, fpirandi diificultas eft : fanguis ex ore fpumans, ex plaga rubens, fimulque etiam fpiri- tus cum fono fertur : in vulnus inclinari juvat : qui- 35 dam fine ratione confurgunt. Multi fi in ipfum vul- nus inclinati funt, loquuntur : fi in aliam partem, obmutefcunt.

D d Srgna

A. C O R N. C E L S U S Lib. V,

Signa jecinoris vuhierati. Jecinoris autem vulnerati notae funt : niultus fub dextra parte praecordiorum profufus fanguis : ad fpinam reducta praecordia ; in ventrem cubandi dul- 5 cedo ; punctiones, dolorefque ufque ad jugulum, iunchimque ei latus fcapularum, os intentum : qui- bus nonnunquam etiam biliofus vomitus accedit. Signa percujjorum renum. Rcnibus vero percuflis, dolor ad inguina tefticu- jololque defcendit : difficulter urina redditur; eaque aut eft cruenta, aut cruor fertur.

Stgna vulnerati lienis. At, liene icr.o, fanguis niger a finiftra parte pro- rumpit : praecordia cum ventriculo ab eadem parte :5 indurefcunt, fitis ingens oritur: dolor ad jugulum. ficut jecinore vulnerato, venit.

Signa percujpie vulvae At, cum vulva percufla eft, dolor inguinibus, et coxis, et femoribus eft : fanguinis pars per vulnus, 20 pars per naturalc defcendit : vomitus bilis infequi- tur. Quaedam, obmutefcunt : quaedam mente la- buntur; quaedam, fui compotes, nervorum oculo- rumque dolore urgeri fe confitentur ; morientefque tandem, eadem quae corde vulnerato patiuntur. -5 Signa percujfi cerebri, vel membranae ejus.

Sin cerebrum membranave ejus vulnus accepit, fanguis per nares, quibufdam etiam per aures exit ; fereque bilis vomitus infequitur : quorundam fen- fus obtunduntur, appellatique ignorant : quorun- 30 dam trux vultus eft : quorundam oculi, quaft refo- luti, liuc atque illuc moventur; fereque tertio, vel quinto die delirium accedit. Multorum etiam nervi diftenduntur. Ante mortem autem plerique fafcias, quibus caput diligatum eft, lacerant, ac nudum vul- 55 nus frigori objiciimt.

Signa Jlomachi percujji. Ubi ftornachus autem percuflus eft, ftngultus, et bilis vomitus infequitur : ft quid cibi vel potionis af- iumptum cft, id redditurcito : venarum motus elan-

gue-

Cap. XXVI. D E MEDIC.INA. 211

guefcunt : fudorcs tenues oriuntur ; pcr quos extre- mae partes frigefcunt.

Signa jejuni inteftini, et ventriculi vulneratiy et alioruni inte/linorii?n.

Communes vero jejuni inteftini et ventriculi vul- 5 nerati notae funt. Nam cibus ct potio per vulnus excunt : praecordia indurefcunt : nonnunquam bilis pcr os redditur. Inteftino tantum fedes inferior eft. Caetera inteftina icla vel ftercus, vcl odorem e}us ex~ hibent.

S/gna percuffae medullae quae in jpina eft. Medulla vero, quae in fpina eft, difcufla, jaeryi re- folvuntur, aut diftenduntur : fcnfus intercidit : in- terpofito tempore aliquo iine voluntatc inferiores partes vcl fcmen, vel urinam, vel etiam ftercus ex- 15 cernunt.

Signa fepti tranfcerfi percujft.

At, C feptum tranfverfum percuifum eft, praccor- dia furfum contrahuntur, fpina dolet, fpiritus rarus cft, fanguis fpumans fertur. 20 Signa veficae vubieratae.

Vefica vero vulnerata, dolent inguina : quod fu- per pubem eft, intcnditur : pro urina, fanguis ; aut ex ipfo vulnere urina defcendit : ftomachus afticitur : itaque aut bilem vomunt, aut iingultiunt : frigus, 2; et ex eo mors fequitur.

De fanguine, et fanie> et pure, et eorum fpeciebus • quan- doque ?ne/ioray deteriorave fint. His cognitis, etiamnum quaedam alia nofcenda funt, ad omnia vulnera ulceraque, de quibus dicturi $q fumus, pertinentia. Ex his autem exit fanguis, fa- nies, pus. Sanguis omnibus notus eft. Sanies eft tenuior hqc, varie crafia, et glutinofa, et colorata. Pus crafliflimum albiflimumque, glutinoiius et fan- guine et fanie. Exit autem fanguis ex vulnere re-35 centi, aut jam fanefcente. Sanies eft jnter utrum- que tempys. Pus ex vulnere jam ad fanitatem fpec- Jiinte. llurfus et fanies et pus quafdam fpccies" Grae- cjs nominibus diftinctas habent. Eft enim quaedam

D d 2 fanies,

212 A. CORN. CELSUS Lib. V.

fanies, quae vel i%u$, vel ^ex/x^a nominatur. Eft pus, quod fcX«i«Sfr appellatur. Inof tenuis, fubalbidus, ex malo ulcere exit, maximeque ubi, nervo laefo, in- flammatio fecuta eft. Me\/V.^a craflior, et glutinofior, 5 et fubalbida, mellique albo fubfimilis. Fertur haec quoque ex malis ulceribus, ubi nervi circa articulos laefl funt ; et inter haec loca, maxime ex genibus. 'Exs/oA; tenue, fubalbidum, quafi unchim colore. at- que pinguitudine oleo albo non diflimile apparet in

lomagnis ulceribus fanefcentibus. Malus eft autem fan- guis, nimium aut tenuis, aut crafliis ; colore vel li- vidus, vel niger ; aut pituita miftus, aut varius. Op- timus calidus, rubens, modice craflus, non glutino- fus. Itaque protinus ejus vulneris expedita magis

i^curatio eft, ex quo fanguis bonus fluxit. Itemque poftea fpes in his major eft, ex quibus melioris gene- ris quaeque proveniunt, Sanies igitur mala eft, mul- ta, nimis tenuis, livida, aut pallida, aut nigra, aut glutinofa, aut mali odoris, aut quae et ipfum ulcus,

20 et junclam ei cutem erodit. Melior non multa, mo- dice crafla, fubrubicunda, aut fubalbida. I^<y/> autem pejor eft multus, craflus, fublividus aut fubpallidus, glutinofus, ater, calidus, mali odoris. Tolerabilior eft fubalbidus, qui caetera omnia contraria prioribus

25 habet. Melicera autem mala eft, multa, et percraf- fa : melior, quae et tenuior, et minus copiofa eft. Pus inter haec optimum eft. Sed id quoque pejus eft, multum, tenue, dilutum ; magifque, fi ab ini- tio tale eft ; itemque, fi colore fero fimile, fi palli-

30 dum, fi lividum, fi foeculentum eft, praeter haec, fi male olet; nifi tamen locus hunc odorem excitat. Melius eft, quo mmus eft, quo craflius, quo albidius : itemque, fi laeve eft, fi nihil olet, fi aequale eft. Mo- do tamen, convenire et magnitudini vulneris, et

35 tempori debet. Nam plus ex majore, plus nondum folutis inflammationibus naturaliter fertur. 'EKma&ti quoque pejus eft multum, et parum pingue : quo minus etiam, quoque id ipfum pinguius, eo me- lius eft.

Cura-

Cap. XXVI. DE MEDICINA. 213

Curatlo adverfus profuftonem fanguinis \n vulneribus.

Quibus exploratis, ubi aliquis ichis eft, qui fervari potelr, protinus profpicienda duo funt : ne fanguinis iit profufio, neve inflammatio. Siprofufionem time- mus (quod ex fede vulneris, et magnitudine ejus ex 5 impetu ruentis fanguinis intelligi poteft) ficcis lina- mentis vulnus implendum cft, fupraque imponenda fpongia ex aqua frigida exprefla, ac manu fuper com- primenda. Si parum fic fanguis conquiefcit, faepius linamenta mutanda funt. Et, fi flcca parum valent, 01 aceto madefacienda funt. Id vehemens ad fanguinem fupprimendum eft: ideoque quidam id vulneri in- fundunt. Sed alius rurfus metus fubeft ; ne, nimis valenter ibi retenta materia, magnam inflammatio- nem poftea moveat. Quae res efticit, ut neque ro- 15 dentibus medicamentis, neque adurentibus, et ob id ipfum inducentibus cruftam, (quamvis pleraque ex his fanguinem fupprimunt) fit utendum : fed, fl femel ad ea decurritur, potius quae mitius idem efficiunt. Quod fl illa quoque profluvio vincuntur, venae, quae 20 fanguinem fundunt, apprehendendae, circaque id, quod ichim eft, duobus locis deligandae interciden- daeque funt, ut et in fe ipfae coeant, et nihilominus ora praeclufa habeant. Ubi ne id quidem res patitur, pofiiint ferro candenti aduri. Sed etiam fatis multo 25 fanguine effufo ex eo loco, quo neque nervus, neque mufculus eft, utputa in fronte, vel fuperiore capitis parte, commodiflimum tamen eft, cucurbitulam ad- movere a diverfa parte, ut illuc fanguinis curfus re- vocetur. 30 Curationes adverfus vulnerum inflammationem.

Et adverfus profuflonem quidem in his auxilium eft : adverfus inflammationem autem, in ipfo fangui- nis curfu, eaque timeri poteft, ubi laefum eft vel os, vel nervus, vel cartilago, vel mufculus, aut ubi parum 35 fanguinis pro modo vulneris fluxit. Ergo quoties quid tale erit, fanguinem mature fupprimere non oportebit ; fed pati fluere, dum tutum erit, adeo ut, fi parum fluxifle videbitur, mitti quoquc ex brachio

debeat ;

2i4 A. CORN, CELSUS Lib. V.

debeat ; utique, fi corpus juvenile, et robuftum, et exercitatum eft : multoque magis, fi id vulnus ebrie- tas praeceflit. Quod ft mufculus laefus videbitur, praecidendus erit, nam pcrcuffus, mortiferus eft ; 5 praecifus, fanitatem recipit.

De glutinatione vulnerum. Sanguine autem vel fuppreffo, fi nimius erumpit j vel exhaufto, fi per fe parum fluxit ; longe optimum eft, vulnus glutinari. Poteft autem id, quod vel in

iocute, vel etiam in carne eft; li nihil ei praeterea mali accedit. Poteft caro, alia parte dependens, alia in- haerens : fi tamen etiamnum integra eft, et conjuncti- one corporis fovetur.

In his vero, quae glutinantur, duplex curatio eft.

i5Nam fi plaga in molli parte, fui debet: maxime- que, ft difcuila auris ima eft, vel imus nafus, vel frons, vel bucca, vel palpebra, vel labrum, vel circa guttur cutis, vel venter. ^ Si vero in carne vulnus eft, hiat- que, neque in unum orae facile attrahuntur, futura

20 quidem aliena eft : imponendae vero fibulae funt (ayx/Pfac Graeci nominant) quae oras, paulum tamen, contrahant ; quo minus lata poftea cicatrix ftt.

Ex his autem colligi poteft, id quoque, quod alia parte dependens, alia inhaerebit, li alienatum adhuc

25 non eft, futuram, an fibulam poftulet. Ex quibus neutra ante debet imponi, quam intus vulnus purga- tum eft : ne quid ibi concreti fanguinis relinquatur. Id enim et in pus vertitur, et inflammationem mo- vet, et glutinari vulnus prohibet. Ne linamentum

30 quidem, quod fupprimendi fanguinis caufa inditum eft, inibi relinquendum eft, nam id quoque inflam- mat. Comprehendi vero futura, vel fibula, non cu- tem tantum, fed etiam aliquid ex carne, ubi fuberit haec, oportebit, quo valentius haereat, neque cutem

35abrumpat. Utraque optima eft ex acia molli, non nimis torta, quo mitius corpori incidat. Utraque neque nimis rara, neque nimis crebra injicienda eft. Si nimis rara eft, non continet; fi nimis crebra eft, vehementer ailicit; quia, quo faepius acus corpus

trarilivit,

Cap. XXVI. DE MEDICINA, 215

tranfivit, quoque plura loca injeclum vinculum mor- det, eo majores inflammationes oriuntur ; magifque aeftate. Neutra etiam vim ullam defiderat : fed ea haclenus utilis eft, qua cutis ducentem quafi fua fponte fubfequitur. Fere etiam fibulae latius vulnus 5 efle patiuntur: futura oras jungit, quae ne ipfae quidem inter fe contingere ex toto debent i ut ft quod intus humoris concreverit ; fit qua emanet. Si quod vulnus neutrum horum recipit, id tamen pur- gari debet. Deinde omni vulneri primo imponenda 10 eft fpongia ex aceto cxprefla. Si fuftinere aliquis aceti vim non poteft, vino utendum eft. Levis plaga juvatur etiam, li ex aqua frigida exprefla fpongia iniponitur. Sed ea, quocunque modo impofita eft, dum madct, prodeft : itaque, ut inarefcat, non eft 15 committendum. Licetquc fme peregrinis, et conqui- fltis, et compofitis medicamentis vulnus curare. Sed ft quis huic parum confidit, imponere medicamen- tum debet, quod fme fevo compofitum fit ex his, quae cruentis vulneribus apta efTe propofui : maxi- 20 rncque fi caro eft, Barbarum : fi nervi, vel cartilago, vel aliquid ex eminentibus, quales aures, vel labra funt, Polybi fphragidern. Alexandrinum quoque viride ncrvis idoncum eft : eminentibufque partibus ea, quam Gracci /Jrrr*-^ vocant. Solet etiam, collifo 25 corpore, exigua parte findi cutis. Quod ubi incidit, non alienum eft, icalpello latius aperire; nifi mufculi, ncrvique juxta fiut, quos incidi non expedit, ubi fa- tis didnclum cft, medicamentum imponendum eft. At, fi id, quod coilifum eft, quamvis parum diduc- 30 tum eft, latius tamen apcriri propter nervos aut mufculos non licet ; adhibenda fnnt ea, quae humo- 1 em leniter cxtrahant ; preecipueque ex his, id, quod fi&rS/cc vocari propofui. Non aiienum eft etiam, ubi- cunque vulnus eft grave, impofitum, quo id juvetur, 35 ipfuper circumdare lanam fuccidam ex aceto et olco : vel cataplafma, fi mollis is locus eft, quod leniter reprimat; fi nervofus, aut mufculofus, quod cmol- Ihl

2l6

A. CORN. CELSUS

Lib. V.

S^uomodo vulnus Ugari convtniat. Fafcia vero ad vulnus diligandum lintea aptiflima eft: eaque lata effe debet, ut femel injecfca non vul- nus tantum, fed paulum utrinque etiam oras ejus 5 comprehendat. Si ab altera parte caro magis receflit, ab ea melius attrahitur : fl seque ab utraque, tranf- verfa comprehendere oras debet : aut fi id vulneris ratio non patitur, media primum injicienda eft, ut tum in utramque partem ducatur. Sic autem dili-

iogenda eft, ut et contineat, neque adftringat, quod non continetur, elabitur : quod nimis adftrictum eft, cancro periclitatur. Hieme fiepius fafcia circuire de- bet : aeftate, quoties neceffe eft. Tum extrema pars ejus inferioribus acu affuenda eft; nam nodus vulnus

i5hedit; nift tamen longe eft. Porro neminem decipi decet, ut propriam vifcerum curationem requirat aliis quibus fupra pofui. Nam plaga ipfa curanda extrinfecus, vel futura, vel alio medicinae genere eft. In vifceribus nihil movendum eft ; nifi, fi quid aut ex

^cjecinore, aut liene, aut pulmone duntaxat extremo dependeat, prascidatur. Alioquin vulnus interius ea vichis ratio eaque medicamenta fanabunt, quas cuique vifceri convenire fuperiore libro propofui. De ratione viclus et notis vulnerum curationibufque eorum.

2$ His ita primo die ordinatis, homo in lecto collo- candus eft : ifque fi grave vulnus eft, abftinere, quan- tum vires patiuntur, ante inflammationem a cibo debet : bibere, donec fitim finiat, aquam calidam, vel, fi aeftas eft, neque febris, neque dolor eft, etiam

30 frigidam. Adeo tamen nihil perpetuum eft, fed fem- per pro viribus corporis aeftimandum, ut imbecillitas etiam cibum protinus facere neceffarium poflit; te- nuem fcilicet, et exiguum, qui tantum fuftineat. Multique etiam ex profluvio fanguinis intermorien-

35 tes ante ullam curationem vino reficiendi funt; quod alioqui inimicifllmum vulneri eft. Nimis vero in- tumefcere vulnns, periculofum: nihil intumefcere, periculofiffimum eft, illud indicium eft magnae in- flammationis, hoc emortui ccrporis. Protinufque fi

mens

Cap. XXVI. DE MEDICINA. 217

mcns homini confiftit, fi nulla fcbris acceflit, fcire licet, mature vulnus fanum fore. Ac ne febris qui- dem terrere debet, ii in magno vulnerc, dum inflam- » matio eft, permanet. Illa perniciofa eft, quae vel levi vulneri fupervenit, vel ultra tempus inflamma-5 tionis durat, vel delirium movet : vel fi ncrvorum rigor aut diftentio, quae ex vulnere orta eft, eam non iinit. Vomitus quoque biliofus non voluntarius, vel protinus ut percuflus eft aliquis, vel dum inflam- matio manet, malum iignum eft in his duntaxat, 10 quorum vel nervi, vel ctiam ncrvofi loci vulnerati funt. Sponte tamen vomere, non alienum cft, pra> cipue his, quibus in confuctudine fuit : fcd neque protinus poft cibum, ncque jam inflammatione orta, neque cum in fuperioribus partibus plaga eft. Biduo 15 ftc vulnere habito, tertio die id aperiendum, deter- gendaque fanies ex aqua frigida eft, eademque rurfus injicienda funt. Quinto jam die, quanta inflammatio futura eft, fe oftendit. Quo die rurfus detccto vul- nere, conftderandus color eft. Quod fi lividus, aut 20 pallidus, aut varius, aut niger eft ; fcire licet, malum vulnus efie, idque, quandocunqne animadverfum eft, terrere nos poteft. Album, aut rubicundum efle ulcus, commodiflimum eft. Item cutis dura, craiTa, dolens, periculum oftendit. Bona iigna funt, ubi2$ haec fine dolore, tenuis, et mollis eft. Sed fi glutina- tur vulnus, aut leviter intumuit, eadem funt impo- - nenda, quae primo fuerunt. Si gravis inflammatio eft, neque glutinandi fpes eft, eaque pus moveat, aquae quoque calidae neceflarius ufus eft, ut et ma- 30 teriam digerat; et duritiam cmolliat, et pus citet. Ea iic temperanda eft, ut manu contingenti jocunda iit, ufque eo adhibenda, donec aliquid minuifle ex tumorc, caloremque ulccri magis naturalem reddidifle vidcatur. Maximeque, fi gi^andc vulnus eft, tctra-3; pharmacum: fi in articulis, digitis, locis cartilagi- noiis, fuuoJk, Poft id fomentum, fi lata plaga non patet, imponi protinus emplaftrufn dcbet, et fi latius hiat, illud emplaftinm liquari ex irino unguento

E e oportet,

2i8

A. CORN. CELSUS

Lib. V.

oportct, eoque illita linamenta difponi per plagam : deinde emplaftrum fupra dari, et fuper idlanamfuc- cidam ; minufque etiam, quam primo, fafciae ad- ftringendae funt. 5 Cnrationes froprlae articulorum.

Proprie quaedam in articulis vifcnda funt, in quibus 11 praeciii nervi funt, qui continebant, debili- tas ejus partis fequitur. Si id dubium eft, et ex acuto telo plaga eft, ea tranfverfa, commodior eft :

loet li ex retufo et gravi eft, nullum in figura difcri- men eft : at vifendum eft, pus fupra articulum, an infra nafcatur. Si fub eo nafcitur, albumque et craf- fum diu fertur, nervum prascifum effe credibile eft : magis quoque, majores dolores inflammationefque,

15 quo maturius excitatae funt. Qiiamvis autem non abfciffus nervus eft; tamen, fi circa durus tumor diu permanet, neceffe eft, et diuturnum ulcus effe, et iano quoque eo, tumorem permanere: futurumque eft, ut tarde membrum id extendatur, vel contraha-

sotur. Major tamen in extendendo mora eft, ubi re- curvato articulo curatio adhibita eft ; quam in recur- vando eo, quod redhim continuerimus. Collocari quoque membrum, quod iclum eft, ratione certa debet. Si glutinandum eft, ut fuperius flt: fi in

25 inflammatione eft, ut in neutram partem inclinatum fit : fi jam pus profluit, ut devexum fit. Optimum etiam medicamentum, quies eft. Moveri, et ambu- lare, niii fanis, alienum eft. Minus tamen periculo- fum his eft, qui in capite vel in brachiis, quam qui

30 in inferioribus partibus vulnerati funt. Minimeque ambulatio convenit, femine, aut crure, aut pede la- borante. Locus, in quo cubabit, tepidus efle debebit. Balneum quoque, dum parum vulnus purum eft, inter res infeftiffimas eftv Nam id et humidum et

35 fordidum reddit. Ex quibus ad cancrum tranfitus effe confuevit. Levis fridio recle adhibeturj fed his partibus, quae longius abfunt a vulnere.

Vulnus quomodo purgandum eft. Inflammatione flnita, vulnus purgandum eft. Id

optime

Cap. XXVI. DE MEDICINA. 219

optime faciunt tincta in melle linamenta : fupraque id emplaftrum, vel hnctf^ctKcv dandum eft. Tum de- mum vero purum ulcus eft, cum rubet, ac nimium neque ficcum, neque humidum eft. Ac quodcunque fenfu caret, quod non naturaliter fentit ; quod ni- j mium aut aridum aut humidum eft; quod aut pal- lidum, aut albidum, aut lividum, aut nigrum cft; id purum non eft.

S$uomodo vulnus i?np!endu?n eft.

Purgato, fequitur ut impleatur; jamque calida a- 10 qua eatenus neceflaria eft, ut fanies removeatur. La- nae fuccidae fupervacuus ufus eft : lota melius cir- cumdatur. Ad implendum autem vulnus proiici- unt quidem etiam medicamcnta aliqua : itaque ea adhiberi non alienum eft ; ut butyrum cum rofa, is 15 exigua mellis parte ; aut cum eadem parte aut cum eadem rofa, TiTfxcpdpjuciKcv ; autexrofa linamenta. Plus tamen proficit balneum rarum. Cibi boni fucci ; vi- tatis omnibus acribus, fed jam plenioribus, nam et avis, et venatio, et fuilla elixa dari poteft. Vinum 20 omnibus, dum febris, dum inflammatio eft, alienum eft : itemque ufque ad cicatricem, fi nervi, mufcu- live vulnerati funt ; etiam, fi alte caro. At, fi plaga in fumma cute gcneris tutioris eft, potcft non perve- tus, modice tamen datum, ad implendum quoquerj proficere. Si quid molliendum eft, quod in nervofis locis, mufculofifque neceflarium eft, cerato quoque fuper vulnus utendum eft. At, fi caro fupercrevit, modice reprimit ficcum linamentum ; vehementius, fquama aeris. Si plus eft, quod tolli opus eft, adhi- 30 benda funt etiamnum vehementiora, quae corpus ex- edant. Cicatricem, poft omnia haec, commode indu- cit lycium ex paflb aut lacle dilutum ; vel etiam per fe impofitum ficcum linamentum. De u/ceribus, quae extrinfecus per vulnera tncidunty cu- 35 rationibufque eoru?n.

Hic ordo felicis curationis eft. Sed quaedam ta- men perjculofa incidere confuerunt. Interdum enim vetuftas ulcus occupat, induciturque ei callus, et cir-

E e 2 cum

22d

A. CORN. CELSUS

Lib. V,

cum orae craflae livent. Poft quae, quicquid medi-* camentorum ingeritur, parum proficit; quod fere ne- gligenter curato ulceri fupervenit.

Interdum vel ex nimia inflammatione, vel ob ae- $ ftus immodicos, vel ob nimia frigora, vel quia nimis vulnus adftriclnm eft, vel quia corpus aut ienile, aut mali habitus eft, cancer occupat. Id genus a Graecis didtichtm in fpecies eft, noftris vocabulis. non eft. Omnis autem cancer non folum id corrumpit, quod

iooccupavit; fed etiam ferpit: deinde aliis aliifque fig- nis difcernitur. Nam modo fuper inflammationem rtibor ulcus ambit, ifque cum dolore procedit : tfupft TTtKcLs Graeci nominant : modo ulcus nigrum eft, quia caro ejus corrupta eft, idque vehementius ; etiam pu-

*S trefcendo intenditur, ubi vulnus humidum eft, et ex nigro ulcere humor pallidus fertur, malique odoris eft, et carunculae corruptae : interdum etiam nervi ac membranae refolvuntur, fpecillumque demiflum defcendit aut in latus, aut deorfum, eoque vitio non-

20 nunquam quoque os afficitur : modo oritur ea, quam Graeci ydyypccivav appellant,

Friores in qualibet parte corporis fiunt : hoc in prominentibus membris, id eft inter ungues, et alas, vel inguina ; fereque in fenibus, vel in his, quorum

25 corpus mali habitus eft. Caro in ulcere vel nigra, vel livida eft ; fed ficca et arida, proximaque cutis, ple- rumque fubnigris puftulis impletur ; deinde ei pro- xima, vel pallida, vel livida fereque rugofa et fine fenfu eft. Ulterior in inflammatione eft, omniaque

3° ea fimul ferpunt : ulcus, in locum puftulofum : puf- tulae, in eum, qui pallet aut livet : pallor aut livor, in id quod inflammatum eft : inflammatio, in id quod integrum eft, tranfit. Inter haec deinde febris acuta oritur, ihgenfqtie fitis : quibufdam etiam deli-

3*rium accedit : alii, quamvis mentis fuae compotes funt, balbtitiendo tamen vix fenfus fuos ore explicant, incipit affici ftomachus : fit fcedi fpiritus ipfe odoris. Atque initium ejus quidem mali recipit curationem :

ubi

Cap. XXVI. DE MEDICINA. 221

ubi vero penitus infedit, infanabile eft ; plurimique fub frigido fudore moriuntur.

Curatio ulceris.

Ac pericula quidem vulnerum haec funt. Vetus autem ulcus fcalpello circumcidendum eft, exciden- s daeque ejus orae, et, quicquid fuper eas livet, aeque incidendum. Si varicula intus eft, quae his fanari prohibet, ea quoque excidenda. Deinde, ubi fanguis emiffns, novatumque vulnus eft, eadem curatio ad- hibenda, quae in recentibus vulneribus expofita eft. 10 Si fcalpello aliquis uti non vult, poteft fanare id em- plaftrum, quod ex ladano fit : et, cum ulcus fub eo exefum eft, id, quo cicatrix inducitur.

Curatio Eryftpelatum.

Id autem, quod ifvalvrixcic vocari dixi, non folumi; vulneri fupervenire, fed fine hoc quoque oriri con- fuevit : atque interdum periculum majus adfert j u- tique, fi circa cervices aut caput conftitit.

Oportet, fi vires patiuntur, fanguinem mittere : deinde imponere fimul reprimentia et refrigerantia ; 20 maximeque ceruffam folani fucco, aut cimoliam cre- tam aqua pluviatili exceptam ; aut ex eadem aqua fubaclam farinam cuprefTo adje&a, aut, fi tenerius corpus eft, lenticulam. Quicquid impofitum eft, be- tae folio contegendum eft, et fuper linteolum frigi- 25 da aqua madens imponendum. Si per fe refrigeran- tia parum proderunt, mifcenda erunt hoc modo : fulphuris p. x. f. ceruflae, croci, fingulorum p. x. *. caque cum vino conterenda funt, et id his illinen- dum : aut, fi durior locus eft, folani folia contrita 30 fuillae adipi mifcenda funt, et illita linteolo fuperin- jicienda.

At, fi nigrities eft, neque dum ferpit imponenda funt, quae carncm putrem lenius exedunt ; repurga- tumque ulcus fic, ut caetera, nutricndum eft. Si 35 magis putre eft, jamque procedit ac fcrpit, opus eft vehementius erodentibus. Si ne haec quidem evin- cunt, aduri locus debet, donec nullus ex eo humor feratur : nam quod fanum eft, ficcum eft, cum adu-

ritur.

2:2 A. CORN. CELSUS Lib. V.

ritur. Poft uftionem putris ulceris, fuperponenda funt, quae cruftas a vivo refolvant : eas efcharas vo- cant. Ubi exciderunt, purgandum ulcus, maxime melle et refina eft. Sed aliis quoque purgari poteft, 5 quibus purulenta curantur, eodemque modo ad fani- tatem perducendum eft.

Curatio Gangraenae. Gangraenam vero, li nondum plane tenet, fed ad- huc incipit, curare non difficillimum eft ; utique in

io corpore juvenili : et magis etiam, fi mufculi integri funt ; fi nervi vel laefi non funt, vel leviter affecti funt ; neque ullus magnus articulus nudatus eft ; aut carnis in eo loco paulum eft, ideoque non multum, quod putrefceret, fuit ; confifutque eo loco vitium ;

1 5 quod maxime fieri in digito poteft. In ejufmodi ca- fj primum eft, fi vires patiuntur, fanguinem mitte- re. Deinde, quiccfuid aridum eft, et intentione qua- dam proximum quoque locum male habet, ufque ad fanum corpus concidere.

20 Medicamenta vero, dum malum ferpit, adhibenda nulla funt, quae pus movere confuerunt ; ideoque ne aqua quidem calida. Gravia quoque, quamvis reprimentia, aliena funt ; fed his quam levifiimis o- pus eft : fuperque ea, quae^inflammata funt, utendum

25 eft refrigerantibus. Si nihilo magis malum conftitit, uri id, quod eft inter integrum ac vitiatum locum, debet.

Praecipueque in hoc cafu petendum, non a me- dicamentis folum, fed etiam a victus ratione praefi-

30 dium eft. Neque enim id malum, nili corrupti vi- tiofique corporis eft. Ergo primo, nili imbecillitas prohibet, abftinentia utendum. Deinde danda, quae per cibum potionemque alvum, ideoque etiam cor- pus adftringant ; fed ea levia. Poftea, fi vitium con-

35 ftitit, imponi fuper vulnus eadem debent, quse in pu- tri ulcere praefcripta funt. Ac tum quoque plenio- ribus cibis uti licebit ex media materia; fic tamen non nifi alvum, corpufque ficcantibus : aqua vero pluviali frigida. Balneum, nifi jam certa fiducia

Cap. XXVI. D E MEDICINA. 223

redditae fanitatis eft, alienum eft ; liquidem emolli- tum in eo vulnus cito rurfus eodem malo afficitur. Solent vero nonnunquam nihil omnia auxilia profi- cere, ac nihilominus ferpere his cancer. Inter quae miferum, fed unicum, auxilium eft, ut caetera pars 5 corporis tuta lit, membrum, quod paulatim emori- tur, abfcindere.

Hae graviflimorum vulnerum curationes funt. Sed ne illa quidem negligenda, ubi integra cute eft intc- rior pars collifa; aut ubi derafum, attritumve aliquid 10 eft ; aut ubi furculus corpori infixus eft ; aut ubi te- . nue, fed altum vulnus infedit.

In primo cafu commodiflimum eft malicorium ex vino coquere interioremque ejus partem conterere, et cerato mifcere ex rofa faclo, idque fupponere : de- 15 inde, ubi cutis ipfa exafperata eft, inducere lene me- dicamentum, quale xiTrapa eft.

Derafo vero, detritoque, imponendum eft empla- ftrum Tt7fa<paftuaxoK, minuendufque cibus et vinum fubtrahendum. Neque id, quia non habebit altio-20 res ichis, contemnendum erit : liquidem ex ejufmo- di cafibus faepe cancri fiunt. Quod fi levius id erit, et in parte exigua, contenti efTe poterimus eodem le- ni medicamento.

Surculum vero, fi fieri poteft, oportet vel manu, 25 vel etiam ferramento ejicere. Si vel praefraclus eft, vel altius defcendit, quam ut ita fieri pofiit, medica- mento evocandus eft. Optime autem educit fuper- impofita arundinis radix, fi tenera eft, protinus con- trita ; fi jam durior, ante in mulfo decocla ; cui fem- 30 pcr mel adjiciendum eft aut ariftolochia cum eodem melle. Peflima ex furculis, arundo eft ; quia afpera eft. Eademque ofFenfa etiam in filice eft. Sed ufu cognitum eft, utramque adverfus alteram medica- mentum efle, fi contrita fuperimpofita eft. Facit au-35 tem idem in omnibus furculis, quodcunque medica- mentum extrahendi vim habet. Idem altis tenuibuf- que vulneribus aptiilimum eft. Priori rei Philocra- tis : huic Hecataei emplaftrum maxime convenit.

224 A- CORN, CELSUS Lib. V.

£>uomodo cicatrix vulneri induccnda, purgandaque ft. Ubi vcro in quolibct vulnere ventum ad inducen- dum cicatricem eft (quod perpurgatis jam, repletif- que ulceribus neceffarium eft) primum ex aqua frigi- 5 da linamentum, dum caro alitur : deinde cum jam continenda eft, ficcum imponendum eft, donec cica- trix inducatur : tum deligari fuper album plumbum oportet, quo et reprimitur cicatrix, et colorem ma- xime fano corpori fimilem accipit. Idem radix fil-

loveftris cucumeris praeftat. Idem compofitio, quae , habet elaterii p. i, #. fpumae argenti p. ii. * unguenti pondo iv. ** quae excipiuntur refina terebinthina, do- nec emplaftri craflitudo ex omnibus fiat. Ac nigras quoque cicatrices leniter purgant, paribus portioni-

15 bus mixta, aerugo, plumbum elotum, eademque ro- fa co&a ; five ungitur cicatrix, quod in facie fieri po- teft ; five id ut emplaftrum imponitur, quod in aliis partibus commodius eft.

At fi vel excrevit cicatrix, vel concava eft, ftul-

20 tum eft decoris caufa rurfus, et dolorem et medici- nam fuftinere. Alioqui res utrique fuccurri patitur. Siquidem utraque cicatrix exulcerari fcalpello po- teft. Si medicamentum aliquis mavult, idem elfici- unt compofitiones hae, quae corpus exedunt. Cute

25 exulcerata, fuper eminentem carnem exedentia me- dicamenta conjicienda funt : fuper concavam impleh- tia, donec utrumque ulcus fanae cuti aequetur, et tum cicatrix inducatur.

30 C A P. XXVIL

De vulneribus, quae -per morfus inferuntur eorumque cura-

tionibus.

DI X I de his vulneribus, quae maxime, per tela inferuntur. Sequitur, ut de his dicam, quae morfu fiunt, interdum hominis, interdum fimiae, fepe canis, nonnunquam ferorum, aut aliorum animalium, aut ferpentium. Omnis autem ferse morfus habent quoddam virus.

Itaque,

Cap. XXVII. D E MEDICINA. 225

Itaque, fi vehcraens vulnus eft, cucurbitula admo- venda eft : ft levius, protinus emplaftrum injicien- dum, praecipueque Diogefi; fi id non eft, quodli- bet ex his, quac adverfus morfus propofui ; fi ca non funt, viride Alexandrinum ; fi ne id quidem eft, quod- £ libet non pingue ex his, quae recentibus vulneribus accommodantur. Sal quoque his praecipueque ei, quod canis fecit, medicamentum eft, fi manus vul- neri imponitur, fuperque id duobus digitis verbera- tur, exfaniat enim. Ac falfamentum quoque recfce 10 fuper id vulnus deligatur.

Curatio adverfus rabiofi canis morfum.

Utique autem, fi rabiofus canis fuit, cucurbitula virus ejus cxtrahendum eft. Deinde, fi locus neque nervofus, neque mufculofus eft, vulnus id aduren-.i* dum eft. Si uri non poteft, fanguinem homini mitti non alienum eft. Tum ufto quidem vulneri fuper- imponenda, quae caeteris uftis funt. Ei vero, quod expertum ignem non eft, ea medicamenta, quae ve- hementer exedunt. Poft quae nullo novo magifte- 20 rio, fed jam fuprapofito ulcus erit implendum, et ad fanitatem perducendum. Quidam poft rabiofi canis morfum protinus in balneum mittunt ; ibique pati- untur defudare, dum vires corporis finunt, ulcere ad- aperto; quo magis ex eo quoque virus diftillet : de-25 inde multo meracoque vino excipiunt ; quod omni- bus venenis contrarium eft. Idque cum ita per tri- duum fachim eft, tutus effe homo a periculo videtur. Solet autem ex eo vulnere, ubi parum occurfum eft, aquae timor nafci, J^opofrar Graeci appellant. Mifer- 30 rimuin genus morbi : in quo fimul aeger et fiti et a- quae raetu cruciatur ; quo oppreftis in angufto fpes eft. Sed unicum tamen remedium eft, nec opinan- tem in pifcinam non ante ei provilam projicere, et, fi natandi fcientiam non habet, modo merfum bibere 35 pati, modo attollere ; fi habet, interdum deprimere, ut invitus quoque aqua fatietur; fic enim Jimul et fitis, et aquae metus tollitur. Sed aliud periculum excipit, ne infirmura corpus in aqua frigida vexa-

F f tum,

2i6 A. COIIN. CELSUS Llb. V.

tum, nervorum diftentio abfumat. Id ne iricidat, a pifcina protinus in oleum calidum demittendus eft. Antidotum autem (praecipue id, quod primo loco pofui ; ubi id non eft, aliud) fi nondum aeger aquam 5 horret, potui ex aqua dandum eft : et, fi amaritudinc offenditur, mel adjiciendum eft: at, fi jarn is morbus occupavit, per catapotia fumi poteft. Curationes communes adverfus omnes morfus ferpentium. Serpentium quoque morfus non nimium diftantem

20 curationem defiderant: quamvis in ea multum anti- qui variarunt ; ut in fingula anguium genera fingula medendi genera praeciperent ; atque aliis alia; fed in omnibus eadem maxime proficiunt. Igitur in primis fuper vulnus id membrum deligandum eft : non tamen

25 nimium vehementer, ne torpeat, Dein venenum ex- trahendum eft. Id cucurbitula optime facit. Neque alienum eft, ante fcalpello circa vulnus incidere, quo plus vitiati jam fanguinis extrahatur. Si cucurbitula non eft, (quod tamen vix incidere poteft) tum quod-

:oKbet fimile vas, quod idem poflit. Si ne id quidem cft, homo adhibendus eft, qui vulnus exfugat.

Neque hercule fcientiam praecipuam habent hi, qui Pfylli nominantur ; fed audaciam ufu ipfo con- Srmatam. Nam venenum ferpentis, ut quaedam eti-

*l am venatoria venena, quibus Galli praecipue utun- tur, non guftu, fed in vulnere nocent. Idcoque co- lubra ipfa tuto eftur: ictus ejus occidit, et, ii ftu- pente ea (quod per quaedam medicamenta circulato- res faciunt) in os digitum quis indidit, neque per-

3o cuiTxis eft, nulla in ea faliva noxa eft. Ergo quifquis, exemplum Pfylli fecUtus, id vulnus exfuxerit, et ipfe tutus erit, et tutum hominem praeftabit. Illud ne intereat ante debebit attendere, ne quod in gingivis, palatove, aliave parte oris ulcus habeat. Poft haec is

35 homo loco calido collocandus eft, fic, ut id, quod percufium erit, in inferiorem partem inclinetur.

Si neque qui exfugat, neque cucurbitula eft, for- bere oportet jus anferinum, vel ovillum, vel vituli- num, et vomere. Vivum autem gallinaceum pullum

per

Cap. XXVIL DE MEDICINA. 227

per medium dividere, et protinus calidum fuper vul- nus imponere fic, ut pars interior corpori jungatur, Facit id etiam hcedus agnufve difcifliis, et calida ejus caro ftatim fuper vulnus impofita. Emplaftra quo- que, quae fupra comprehenfa funt. Aptiflimumque $ cft, vel Ephefium, vel id quod ei fubjechim eft. Pree- fenfque in aliquo antidoto praefidium eft. Sin id non cft, necefiarium eft exforberc portionem meri vini cum pipere, vel quidlibet aliud, quo calor movendus eft, ne humorem intus coire patiatur, nam maxima 1« pars venenorum frigore interimit. Omnia etiam urinam moventia, quia matcriam extenuant, utilia funt.

Speciales curationes adverfus iclus ferpentium : et primo

adverfus iclum Afpidis. 1 5

Haec adverfus omnes ichis funt communia : ufus tamen ipfe docuit, eum, quem Afpis percuffit, ace- tum potius bibere debere. Quod demonftrailedicitur cafus cujufdam pueri, qui cum ab hac iclus eflet, et partim ob ipfum vulnus, partim ob immodicos ceftus 20 fiti premeretur, ac locis ficcis alium humorem non reperiret, acetum, quod forte fecum habebat, ebibit, et Iiberatus eft. Credo quoniam id, quamvis refri- gerandi vim habet, tamen habet etiam diflipandi. Qno fit, ut terra refperfa eo fpumet. Eademerg0 25 vi verifimile eft, fpiflefcentem quoqiie intus humo- rem hominis ab eo difcuti, et fic dari famtatem. Adverfus icliwi Scorpionis.

In quibufdam etiam aliis ferpentibus certa quxdam auxilia fatis nota funt. Nam fcorpio fibi ipfe pul- 30 cherrimum medicamentum eft, Qiridam contritum cum vino bibunt, Quidam eodem modo contritum fuper vulnus imponunt. Quidam fuper prunam eo impofito, vulnus fuffumigant, undique vefte circun- data, ne is fumus dilabatur; tum carbonem ejus fu-35 per vulnus deligant. Bibere autem oportet herbae folaris (quam morffww Graeci vocant) femen, vel certe folia ex vino. Super vulnus vero etiam furfu- res ex aceto, vel ruta lilvatica recte imponitur, vel

P f 2 cum

228 A. CORN. CELSUS. Lib. V.

cum melle fal toftus. Cognovi tamen medicos, qui ab fcorpione ictis nihil aliud, quam ex brachio fan- guinem miferunt.

Adverfus Aranei et fcorpionis iSlum. 5 Ad fcorpionis etiam, et ad aranei icfcum, allium cum ruta rccle mifcetur, ex oleoque contritum fuper- imponitur.

Adverfus Cera/ies, et Dipfadis, et Haemorrhoidis iclum. At, fi ceraftes, aut dipfas, aut haemorrhois per- iocuffit, afphodeli, quod iEgyptiae fabae magnitudi- nem aequet, arefactum, in duas potiones dividendum eft fic, ut ei rutae paulum adjiciatur. Trifolium quoque et mentaftrum, et cum aceto panaces aeque proficiunt. Coftumque, et cafia, et cinnamomum 15 recle per potionem aftumuntur.

Adverfis Cherfydri iclwn et Cerajlis. Adverfus Cherfydri vero icl:um, panaces, aut lafer, quod fit fcrupulorum p. ii. *. vel porri fuccus cum hemina vini fumendus eft, et edenda multa fatureia. solmponendum autem fuper vulnus ftercus caprinum ex aceto codum : aut ex eodem hordeacea farina ; aut ruta, vel nepeta, cum fale contrita, melle adjec- to. Chiod in eo quoque vulnere, quod ceraftes fecit, aeque valet. 25 Adverfus Phalangii iclum.

Ubi vero phalangium nocuit, praeter eam curatio- nem, quae manu redditur, faepe homo demittendus in folium eft, dandufque ei myrrhae et uvae taminiae par modus ex paffi hemina; vel radiculae femen, aut 30 lolii radix ex vino; et fuper vulnus furfures ex aceto cocli, imperandumque, ut is conquiefcat.

Adverfus iclus Italorum anguium, qui minus terribiles

peregrinis funt. Verum haec genera ferpentium et peregrina, et a- 35liquanto magis, peftifefa funt; maximeque, aeftuofis gignuntur locis. Italia frigidiorefque regiones hac quoque parte falubritatem habent, quod minus ter- ribiles angues edunt. Adverfus quos fatis proficit herba betonica, vel cantabrica, vel centaurion, vel

agrimonia3

Cap. XXVII. DE MEDICINA. 229

agrimonia, vel trixago, vel perfonina, vel marinae pa- ftinacae fingulae binaeve tritae, et potui datae cum vino, et fuper vulnus impofitae. Illud ignorari non oportet, omnis ferpentis ichim et jejuni et jejuno magis nocere, ideoque perniciofiflimi funt, cum in-5 cubant: utiliflimumque eft, ubi ex anguibus metus eft, non ante progredi, quam quis aliquid afliimpfit. Remedium generale adverfus omnia venena, vel in cibo,

vel in potione affumpta. Non tam facile his opitulari eft, qui venenum, vel o in cibo, vel in potione fumpferunt. Primum,quianon protinus fentiunt, ut ab angue icti : ita ne fuccurrere ,quidem ftatim fibi poflunt. Deinde quia noxa non a cute, fed ab interioribus partibus incipit. Com- modiftimum eft tamen, ubi primum fenfit aliquis, 1 protinus oleo multo epoto vomere. Deinde ubi prae- cordia exhauilt, bibere antidotum : li id non eft, vel jnerum vinum.

Specialia remedia adverfus quaedam venena : et primo

adverfus Cantharidas. 2 Sunt tamen quaedam remedia propria adverfus quaedam venena, maximeque leviora. Nam fi can- tharidas aliquis ebibit, panaces cum lacle contufa, vel ano, vino adjefto dari, vel lac per fe debet.

Adverfus Cicutam. 2 Si cicuta, vinum merum calidum cum ruta quam- plurimum ingerendum eft; deinde is vomere cogen- dus : pofteaque lafer ex vino dandum. Ifque fi febre vacat, in calidum balneum mittendus : fi non vacat, ungendus ex calefacientibus eft. Poft quae quies ei 3 neceffaria eft.

Adverfus Hyofcyamum. Si hyofcyamum, fervens mulfum bibendum eft, aut quodlibet lac, maxime tamen afminum.

Adverfus Cerujfam. 3 Si ceruflam, jus malvae, vel jus glandis ex vino contritae, maxime profunt.

Adverfus Sanguifugam, Ji epota efl, et lac9 (juod intus coiit. Si fanguifuga epota eft, acetum cum file biben-

dum

23o A. CORN. CELSUS Lib. V.

dum eft. Si lac intus coiit, aut paffum coagulum, aut cum aceto lafer.

Adverfus Fungos inuti/es. Si fungos inutiles quis affumpferit, radicula aut 5 cpota, aut cum fale et aceto edenda eft. Ipfi vero hi et fpecie quidem difcerni poffunt ab utilibus, et co&urae genere idonei fieri. Nam five ex oleo infer- buerunt, five piri furculus cum his inferbuit, omni noxa vacant.

jo, De aduftis corporis Iocis, et quomodo curare debeant. Aduftis quoque locis extrinfecus vis infertur ; ita- que fequi videtur ut de his dicam. Haec autem op- time curantur foliis aut lilii aut linguae caninae, aut betae in vetere vino oleoque decoclis. Quorum quid-

15 libet protinus impofitum ad fanitatem perducit,

Sed dividi quoque curatio poteft in ea, quae me- diocriter exedentia reprimentiaque, primo et puftu- las profribeant, et fummam pelliculam exafperent : deinde ea, quae lenia ad fanitatem perducant. Ex

20 prioribus eft lenticulae cum melle farina : vel myrrha vel vino ; creta cimolia cum thuris cortice contrita, et aqua coacla, atqUe, ubi ufus neceflitas incidit; aceto diluta. Ex infequentibus, quaelibet x/waya. Sed idonea maxime eft, quae vel plumbi recrementum,

25 vel vitellos habet

Eft etiam illa aduftorum curatio, dum inflammatio eft, impofitam habere cum melle lenticulam : ubi ea declinavit, farina cum ruta, vel porro, vel marrubio, donec cruftae cadant, tum ervum cum melle, aut

30 irim, aut refinam terebinthinam, donec ulcus purum fit : noviflime ficcum linamentum,

C A P. XXVIII. De interioribns ulceribus, quae ali- qua corporum parte corrupta^iafcuntur.

De Carbunculo, et ejus curatione.

AB his, quae extrinfecus incidunt, ad ea veniert- dum eft, quae interius, corrupta aliqua cor- porum parte, nafcuntur. Ex quibus non aliud car-

bunculo

Cap. XXVIII. DE MEDICINA. 231

bunculo pejus. Ejus hae notae funt. Rubor eft, fu- perque eum non nimium puftulse eminet, maxime nigrae, interdum fublividae, aut pallidae, in his fa- nies effe videtur, infra color niger eft, ipfum corpus aridum, et durius, quam naturaliter oportet, circa 5 quem quafi crufta eft, eaque inflammatione cingitur, neque in eo loco levari cutis poteft, fed inferiori car- ni quafi affixa eft. Somnus urgct, nonnunquam horror, aut febris oritur, aut utrumque. Idque viti- um fubteractis quafi quibufdam radiobus ferpet, in- xo terdum celerius, interdum tardius. Supra quoque, procedens inalbefcit, dein lividum fit, circumque exigtfae puftulae oriuntur. Et fi circa ftomachum faucefve incidit, fubito fpiritum faepe elidit,

Nihil inelius eft, quam protinus adurere, neque id if grave eft, nam non fentit, quoniam ea caro mortua eft, finifque adurendi eft, dum ex omni parte fenfus doloris eft. Tum deinde vulnus, ficut caetera adufta, curandum eft. Sequitur enim fub medicamentis erodentibus crufta : quae undique a viva carne di- 2* ducta, trahitfecum, quicquid corruptum erat, puruf- que jam finus curari poteft implentibus. At, fi in fumma cute vitium eft, poffunt fuccurrere quaedam vel exedentia tantum, vel etiam adufentia. Vis pro magnitudine adhibenda eft. Quodeunque vero medi- 2$ camentum pofitum eft, fi fatis proficiet, protinus a viva corruptam partem refolvit. Certaque elfe fidu- cia poteft fere, ut undique vitiofa caro excedat, qua hujufcemodi medicamen exeft; fi id non fit, medica- mentumque malo vincitur, utique ad uftionem pro- 50 perandum eft. Sed in ejufmodi cafu abftinendum a cibo, a vino eft, aquam liberaliter bibere expedit, ma- gifque ea fervanda funt, fi febricula quoque acceffit. De Carcinomatey et ejns curatione.

Non idem periculum xafx/^a affert, nifi impru- r$ dentia curantis agitatum eft. Id vitium fit maxime in fuperioribus partibus, circa faciem, nares, aures, labra, mammas fceminarum, et in jecore, autem aut fplcne hoc nafcitur. Circa locum aliqua quafi puncla

fenti-

232 A. CORN. CELSUS Lib. V,

fentiuntur: ifque immobilis, inaequalis tumet : inter- dum etiam torpet. Circa eum inflatae venae quafi re- curvantur : haeque pallent, aut livent : nonnunquam etiam in quibufdam delitefcunt. Taftufque is locus, 5 aliis dolorem aftert, in aliis eum non habet. Et non- nunquam fine ulcere durior aut mollior eft, quam efie naturaliter debet : nonnunquam iifdem omnibus ulcus accedit. Interdumque nullam habet proprie- tatem : interdum flmile his eft, quae vocant Graeci

10 x.ovlvKuju.ah ; afpredine quadam et magnitudine fua. Colorque ejus ruber eft, aut lenticulae fimilis. Neque tuto fertur, nam protinus aut refolutio nervorum, aut diftentio infequitur. Saepe homo ictus obmutef- cit, atque ejus anima deficit. Quibufdam etiam, li

15 idipfum preflum eft, quae circa funt, intenduntur, et intumefcit, namque peflimum id genus eft, fereque primum id fit, quod cacoethes a Graecis nominatur. Deinde ex eo id carkinoma, quod fine ulcere eft. De- inde ulcus ; ex eo, thymium.

20 Tolli nihil, nifi cacoethes, poteft : reliqua curatio- nibus irritantur, et quo major vis adhibita eft, eo magis. Quidam ufi funt medicamentis adurentibus, quidam ferro aduflerunt, quidam fcalpello excide- runt. Neque ulli unquam medicina proficit ; fed ad-

25 ufta, protinus concitata funt, et increverunt, donec occiderent. Excifa etiam poft inductam cicatricem tamen reverterunt, et caufam mortis attulerunt. Cum interim plerique nullam vim adhibendo, qua tollere id malum tentent ; fed imponendo tantum le-

30 nia medicamenta, quae quafi blandiantur, quo minus ad ultimam feneclutem perveniant, non prohibentur. Difcernere autem cacoethes, quod curationem reci- pit, a carcinomate, quod non recipit, nemo fcire po- teft, nifi tempore et experimento.

35 Ergo, ubi primum id vitium notatum eft, imponi debent medicamenta adurentia. Si levatur malum, minuunturque ejus indicia, procedere curatiopoteft et ad fcalpellum, et ad uftionem. Si protinus irritatunr eft, fcire licet. jam carcinoma efie ) removendaque

funt

Cap. XXVIII. DE MEDICINA. 233

funt omnia acria, omnia vehementia. Sed, fi fine ulcere is locus durus eft, imponi ficum quam pinguiffimam, aut rhypodes emplaftrum fatis eft. Si ulcus aequale eft, ceratum ex rofa injiciendum eft, adjiciendufque ei pulvis ex contrita tefta ex qua faber ferrarius tin- 5 gere candens ferrum folitus eft. Sed ii id nimium fu- percrevit, tentanda fquama ^ris eft (quae lenifiima ex adurentibus eft) eatenus ne quid eminere patiatur : fed ita, fi nihil exacerbavit : fi minus, eodem cerato contenti effe debebimus. 10

De Theriomate et ejus curatione.

Eft etiam ulcus, quod fhiffo/l* Graeci vocant. Id et per fe nafcitur, et interdum ulceri ex alia caufa faclo fupervenit. Color eft vel lividus, vel niger:i£ odor foedus : multus, et mucco iimilis humor. Id- ipfum ulcus neque tachrm, neque medicamentum ientit: prurigine tantum movetur. At circa dolor eft, et inflammatio. Interdum etiam febris oritur. Non- nunquam ex ulcere fanguis erumpit. At id quoque 20 malum ferpit. Quae omnia faepe intenduntur. Fit- que ex his ulcus, quod herpetha eftiomenon Graeci vocant; quia celeritcr ferpendo, penetrandoque uf- que offa, corpus vorat. Id ulcus inaequale eft, coe- no fimile ; ineftque multus humor glutinofus, odor2s intolerabilis ; majorque, quam pro modo ulceris in- flammatio. Utrumque, ficut omnis cancer, fit ma- xime in fenibus ; vel his, quorum corpora mali ha- bitus funt.

Curatio utriufque eadem eft : fed in majore malo 30 magis necelTaria. Ac primum, a victus ratione or- dinandus eft : ut quiefcat in lechilo : ut primis die- bus a cibo abftineat : aquam quamplurimam affu- mat. Alvus quoque ei ducatur. Dein, poft infiam- mationem, cibum boni fucci capiat; vitatis omnibus 35 aci ibus : potionis quantum volet, fic, ut interdiu qui- dem aqua contenms fit : in coena etiam vini aufteri aliquid bibat. Non aeque tamen fame in his, quos herpes urgebit, atque in his, qui therioma adhuc

C g habe-

334 A. CORN, CELSUS Lib. V0

habebunt, utendum erit. Et victus quidem talis ne- ceffarius eft.

Super ulcus vero infpergenda arida aloe oenanthe, et, fi parum proficiet, chalcitis. Ac, fi quis nervus,

5 exefa carne, nudatus eft, contegendus ante linteolo eft, ne fub eo medicamento aduratur. Si validiori- bus etiamnum remediis opus eft, ad eas compofitio- nes veniendum eft, quse vehementius adurunt. Quic- quid autem infpergitur, averfo fpecillo infundi de-

10 bet. Superdanda cum melle funt vel linamenta, vel oka£ folia ex vino deco&a, vel marrubium : eaque iir.teolo contegenda in aqua frigida madefaclo, dein bene expreffo. Circaque, qua tumor ex inflamma- tioiie eft, imponenda, quae reprimant, cataplafmata,

15 Si fub his nihil proficitur, ferro locus aduri debet ; diJigenter nervis, fi qui apparent, ante contectis. Ad- uftum vel medicamentis vel ferro corpus, primum purgandum, deinde implendum effe, apparere cuili- bet ex prioribus poteft.

De Sacro ig??e, et ejus curatione,

Sacer quoque ignis malis ulceribus annumerari de- bet. Ejus duae fpecies funt. Alterum eft fubrubi- cundum, aut mifturn rubore atque pallore ; exafpe-

a 5 ratumque per puftulas continuas, quarum nulla al- tera major eft, fed plurimae perexiguae. In his fem- per fere pus, et faepe rubor cum calore eft : ferpitque id nonnunquam fanefcente eo, quod primum vitia- tum eft : nonnunquam etiam exulcerato, ubi, ruptis

30 puftulis, uicus continuatur, humorque exit, qui effe inter faniem et pus videri poteft. Fit maxime in peclore, aut lateribus, aut eminentibus partibus, pra- cipueque in plantis. Alterum autem eft in fummae cutis exulceratione, fed fine altitudine, latum, fubli-

35 vidum, inaequaliter tamen ; mediumque fanefcit, ex- tremis procedentibus : ac faepe id, quod jam fanum videbitur, iterum exulceratur. At circa, proxima cutis, quae vitium receptura eft, tumidior et durior eft, cok>remque habet ex rubro fubnigrum. Atque

Cap. XXVIII. DE MEDICINA. 235

hoc quoque malo fere corpora feniora tentantur* aut quae mali habitus funt ; fed in cruribus maxime.

Omnis autem facer ignis, ut minimum periculum habet ex his, quae ferpunt ; fic prope difficillime tol- litur. Medicamentum ejus fortuitum eft, uno die £ febris, quae humorem noxium abfumat. Cujus, quo craflius et albidius eft, eo periculi minus eft. Prodeft etiam infra os ulcerum laedi, quo plus puris exeat ; et id, quod ibi corruptum corpus eft, extrahat. Sed tamen, fi febricula accellit, abftinentia, lectulo, alvi 10 ductione opus eft. In omni vero facro igni, neque lenibus et glutinofis cibis, neque falfis et acribus utendum eft ; fed his, quae inter utrumque funt : qualis eft panis fine fermento, pifcis, hcedus, aves, exceptoque apro, omnis fere venatio. Si non eft fe- 1 s bricula, et geftatio utilis eft, et ambulatio, et vinum aufterum, et balneum. Atque in hoc quoque genere potio magis liberalis effe, quam cibus, debet. Ipfa. autem ulcera, fi mcdiocriter ferpunt, aqua calida : ft vehementius, vino calido fovenda fimt. Deinde acu 20 puftulae, quaecunque funt, aperiendae. Tum impo- nenda ea, quae putrem carnern exedant, Ubi in- llammatio fublata, ulcufque purgatum eft, imponi lene medicamentum debet. In altero autem genere, poffunt proficere mala cotonea in vino cocla, atque 2% contrita : poteft emplaftrum vel Hierae, vel tetraphar- macon ; cui quinta pars thuris adjecta fit; poteft ni- gra hedera ex vino auftero cocla, ac fi celeriter ma»- lum ferpit, non aliud magis proficit. Purgato ulcere, quod in fumma cute effe propofui, fatis ad fanitatem 30 eadem lenia medicamenta proficient.

De Chironio ulcerey et ejus citratione.

Chironium autem ulcus appellatur, quod et mag- num eft, et habet oras duas, callofas, tumentes. Exit fanies non multa, fed tenuis : odor malus ; neque in 35 ulcere, neque in ejus tumore eft nulla inflammatio : dolor modicus eft. Nihil ferpit, ideoque nullum pe- riculum adfert ; fed non facile fanefcit. Interdum te- nuis cicatrix inducitur, deinde iterum rumpitur, ul-

G g 2 cufcmq

236 A. CORN. CELSUS Lib. V.

cufque renovatur. Fit maxime in pedibus et cruri- bus. Super id imponi debet, quod et lene aliquid, et vehemens, et reprimens habeat. Quale ejus rei caufa fit ex his : fquamae aeris, plumbi eloti combufti, 5 fingulorum p. iv. * cadmiae, cerae, fingulorum p. viii. * rofae quantum fatis eft ad ceram fimul cum eis molliendam. De ulceribus, quae ex frigore in pedibus et manibus ori- untur: et eorum curationibus.

io Fiunt etiam ex frigore hiberno ulcera, maxime in pueris, et praecipue pedibus, digitifque eorum, non- nunquam etiam in manibus. Rubor cum inflamma- tione mediocri eft. Interdum puftulae oriuntur, de- inde exulceratio. Dolor autem modicus ; prurigo

i5majoreft. Nonnunquam humor exit, fed non mul- tus ; qui referre vel pus, vei faniem videtur. In pri- mis multa calida aqua fovendum eft, in qua rapa decocla ; aut fi ea non funt, aliquae verbenae ex re- primentibus. Si nondum adapertum ulcus eft, ses,

20 quam maxime calidum quis pati poteft, admoven- dum eft. Si jam exukeratio eft, imponi debet alu- men, aequa portione cum thure contritum, cum vi- no adjeclo ; aut malicorium in aqua cochim, deinde contritum. Si fumma detracla peilicula eft, hic quo-

25 que melius lenia medicamenta proficiunt.

De Struma et ejus curaiione. Struma quoque eft tumor, in quo fubter concreta quaedam ex pure et fanguine quafi glandulae oriun- tur. Quae vel praecipue fatigare medicos folent,

30 quoniam et febres movent, nec unquam facile ma- turefcunt; et, five ferro, five medicamentis curan- tur, plerumque iterum juxta cicatrices ipfas re- furgunt ; multoque poft medicamenta eft opus. quibus id quoque accedit, quod longo fpatio deti-

35 nent. Nafcuntur maxime in cervice ; fed etiam in alis, et inguinibus, et in lateribus. In mammis quo- que foeminarum fe reperilfe, chirurgicus Meges au- clor eft. Propter haec et album veratrum recle da- tur; atque etiam faepius, donec ea digerantur. Et

medi-

Cap. XXVIII. DE MEDICINA. 237

medicamenta imponuntur, quae humorem vel edu- cant, vel dillipent ; quorum fupra mentio facta eft. ^.durentibus quoque quidam utuntur, quae exedunt, cruftaque eum locum adftringunt : tunc vero ut ul- cus curant. Quaecunque autem ratio curandi eft, 5 corpus, puro ulcere, exercendum atque alendum eft, donec ad cicatricem perveniat. Quae cum medici doceant: quorundam rufticorum experimento cog- nitum, quem ftruma male habet, eum, fi anguem edit, liberari. 1© De Furunculo, et ejus curalione.

Furunculus vero, eft tuberculum acutum cum in- flatione, et dolore; maximeque ubi jam in pus ver- titur. Qui ubi adapertus eft, et exiit, fuper apparet pars carnis in pus verfa, pars corrupta fubalbida, 15 ibbrubra ; quem ventriculum quidam furunculi no- minant. In eo nullum periculum eft, etiamfi nulla curatio adhibeatur: maturefcit enim per fe, atque erumpit. Sed dolor efficit, ut potior medicina fit, quae maturius liberet. 20

Froprium ejus medicamentum galbanum eft, fed a- lia quoque fupra comprehenfa funt. Si caetera defunt, imponi debet, primum, non pingue emplaftrum, ut id reprimat : deinde. fi non repreilit, quodlibet puri movendo accommodatum, fi ne id quidem eft, vel25 refina, vel fermentum. Expreffo pure, nulla ultra curatio neceffaria eft.

De Pbymate, et ejus curatione.

Phyma vero nominatur tuberculum furunculo fi- mile, fed rotundius et planius, faepe etiam majus. 3° Nam furunculus ovi dimidii magnitudinem raro ex- plet, nunquam excedit. Phyma etiam latius patere confuevit : fed inflammatio dolorque fub eo minores lunt. Ubi evulfum eft, pus eodem modo apparet ventricnlus, quod in furunculo non invenitur: ve-35 rum amnis corrupta caro in pus vertitur. Id autem in pueris et faepius nafcitur, et facilius tollitur : in juvenibus rarius oritur, et difficilius curatur. Ubi aeta$ induravit, ne nafcitur quidem. Quibus vero

mdica-

238 A. CORN. CELSUS Lib. V.

rnedicamentis difcuteretur, fupra propofitum eft. De Phygethlo, et ejus curatione. (tvy&Kov autem eft tumor, non altus, fed latus, in

quo quiddam puftulas fimile eft. Dolor diftentioque 5 vehemens eft, et major quam pro magnitudine tu-

mdris : interdum etiam febficula. Idque tarde ma-

turefcit, neque magnopere in pus convertitur» Fit

maxime aut in vertice, aut in alis, aut in inguinibus.

Panem, ad fimilitudinem figurae, noftri vocant. At- io que idipfum quo medicamento tolleretur, fupra de-

monftravi.

Sed cum omnes hi nihil nifi minuti abfceffus fint, generale nomen trahit latiiis vitium ad fuppuratio- nem fpectans. Idque fere fit aut poft febres, aut poft

15 dolores partis alicujus, maximeque eos, qui ventrem infeftarunt. Saepiufque oculis expofitum eft, fiqui- dem latius aliquid intumefcit ad fimilitudinem ejus, quod (pv/Acc vocari propofui, rubetque cum calore, et paulo poft etiam cum duritia, magifque innocenter

20 indolefcit, et fit ,1 vigiliamque exprimit. Interdum tamen nihil horum in cute deprehendi poteft : maxi- meque, ubi altius pus movetur : fed- cum fiti vigilia- que fentiuntur intus aliquae punctiones. Et, quod de fubito durius non eft, melius eft : et quamvis non

25 rubet, coloris tamen aliter mutati eft, quae figna jam pure oriente nafcuntur: tumor ruborque multo ante incipiunt.

Sed, fi locus mollis eft, avertendus is materiae aditus eft per cataplafmata, quze fimul et reprimunt,

30 et refrigerant : qualia et alias et paulo ante in eryfi- pelate propofui. Si jam durioreft, ad ea veniendum eft, quae digerant, et refolvant : qualis eft ficus arida contufa : aut fex mifta cum cerato, quod ex adipe fuilla coactum fit ; aut cucumeris radix, cui ex fa-

35 rina duae partes adjeclae fint, ante ex mulfo decoche. Licet etiam mifcere aequis portionibus ammoniacum, galbanum, propolim, vifcum, pondufque adjicere myrrhae dimidio minus, quam in prioribus fingulis erit. Atque emplaftra quoque et malagmata idem

effici-

Cap. XXVIII. DE MEDICINA, 239

efliciunt, quae fupra explicui. Quod per haec difcuffum non eft, neceffe eft, maturefcat. Idque quo celerius fiat, imponenda eft farina hordeacea, ex aqua cocla, recte mifcetur. Eadem autem haec in minoribus quoque abfceflibus, quorum nomina 5 proprietatefque fupra reddidi, recte fiunt. Ea- demque omnium curatio : tantum modp diftat. Crudum eft autcm, in quo magis quali venarum motus eft, et gravitas, et ardor, et diftentio, et dolor, et rubor, et durities: et fi major abfceffus eft, hor- 10 ror, ut etiam febricula permanet : penitus condita fuppuratio fi pro his, quae alioqui cutis oftendit, punctiones funt, ubi ifta fe remifcrunt, jamque cutis prurit, et aut fublivida, aut fubalbida eft, matura fuppuratio eft. Eaque, ubi vel per ipfa mcdicamen- 15 ta, vel etiam ferro aperta eft, pus debet emitti. Tum, fi qua in alis, vel inguinibus funt, fine lina- mento nutrienda funt. In caeteris quoquc partibus, fi una plaga exigua eft, fi mediocris fuppuratio fuit, fi non alte penetravit, fi febris non eft, fi valet cor- 20 pus, aeque linamenta fupervacua funt. In reliquis, parce tamen, nec, nift plaga eft, imponi debent. Commode vero mel fuper linamenta, vel fine his im- ponitur lenticula cx melle, aut malicorium ex vino coclum quae et per fe et mifta idonea funt. 25

Si qua circa duriora funt, ad ea mollienda, vcl malva contrita, vcl fceni Graxi linive femen ex paflb coclum fupcrdandum eft. Quicquid deinde impo- pofttum eft, non adftringi, fed modice deligari debet, illo neminem decipi decet. Ut in hoc genere cerato -o utatur, caetera quae pertinent ad purgandum ulcus, ad implendum, ad cicatricem inducendam, conve- niuntque in vulneribus, expofita funt.

DeFiftulis, earum generibus et curationibus.

Nonnunquam autem ex ejufmodi abfceflibus, et^j ex aliis ulcerum generibus, fiftulae oriuntur. Id nomen eft ulceri alto, angufto, callofo. Fit in omni fere parte corporis : habetque quaedam in fingulis locis propiia. Prius de communibus dicam. Gencra

igitur

24o A. CORN. CELSUS Lib. V.

igitur fiftularum plura funt, fiquidem aliae breves funt, aliae altius penetrant : aliae recle intus feruntur, alise multoque plures tranfverfae : aliae fimplices funt, aliae duplices triplicefve ; ab uno ore intus orfae quse 5 tres fiunt, aut etiam in plures finus dividuntur : aliae reebe, aliae flexse, et tortuofae fflnt : aliae intra carnem definunt, alize adofta aut cartilaginem penetrant; aut, ubi neutrum horum fubeft, ad interiora perveniunt : aliae deinde facile, aliae cum difficultate curantur,

lbatque etiam quaedam infanabiles reperiuntur.

Expedita curatio eft in fiftula fimplici, recenti, in- tra carnem. Adjuvatque ipfum corpus fi juvenile, fi firmum eft. Inimica contraria his funt : itemque, fi fiftula os, vel cartilaginem, vel nervum, vel muf-

1 5 culos laefit ; fi articulum occupavit; fi vel ad veii- cam, vel adpulmonem, vel ad vulvam, vel ad gran- des venas arteriafve, vel ad inania, ut guttur, fto- machum, thoracem penetravit. Ad inteftina quo- que eam tendere femper periculofum, faepe peftife-

20 rum eft. Quibus multum mali accedit, fi corpus vel aegrum, vel fenile, vel mali habitus eft.

Ante omnia autem demitti fpecillum in fiftulam convenit; ut, quo tendat, et quam alte perveniat, fcire poflimus: Simul etiam, protinus humida, an

25 ficcior fit : quod extracto fpecillo patet. Id quoque dici poteft, in offe vitium fit, necne : et, fi jam eo fi- ftula penetravit, quatenus nocuerit. Nam, fi mollc eft, quod ultimo fpecillo contingitur, intra carnem adhuc vitium eft : fi magis id renititur, ad os ven-

30 tum eft. Ibi deinde fi elabitur fpecillum, nondum ca- ries eft : fi non labitur fed equali innititur, caries quidem, verum adhuc levis eft : fi inaequale quo- que et afperum fubeft, vehementius os exefum eft. At cartilago ubi fubhaefit, ipfa fedes docet : perven-

35 tumque effe ad eam, ex renixu patet. Sed ex his quidem colliguntur fiftularum fedes, fpatia, noxae. Simplices vero hae fint, an in plures partes diducan- tur, cognofci poteft ex modo puris, cujus fi plus fertur, quam quod fimplici fpatio convcnit, plures

finus

Cap. XXVIII. D E M E D I C I N A. 241

finus efle manifeftum eft. Cumque fere juxta fmt caro, ct nervus, et aliqua nervofa, quales fere tu- nicae membranacque funt, genus quoque puris do- cebit, num plures fmus intus diverfa corporis ge- nera perroferint. Siquidem ex carne pus laeve, al- 5 bum copiofius fcrtur: at ex nervofo loco, colo- ris quidem ejufdem, fed tenuis et minus : ex ncr- vo, pingue et oleo non diilimile. Dcnique etiam corporis inclinatio docet, num in plurcs partes fiftu- lae penetrarint, quia faepe, cum quis aliter decubuit, 10 aliterque mcmbrum collocavit, pus ferri, quodjam. defierat, incipit; teftaturque, nonfolum alium finum effe, ex quo delcendat, fed etiam in .aliam corporis partcm eum tendere. Scd fi et in carne et fi recens et iimplex eft ; ac neque rugofa neque cava fede ; ne-i; que in articulo, fed in eo membro, quod per fe im- mobile, non nifi cum toto corpore movetur, fatis proficiet emplaftrum, quod recentibus vulneribus imponitur, dum habeat vel falem vel alumen, vel fquamam aeris, vel arruginem, ex metallicis ali- 20 quid. Exque eo collyrium fieri debet altera parte tenuius, altera paulo plenius. Idque ea parte, qua tenuius eft, altera antecedente demitti oportet in fi- ftulam, donec fanguis purus fe oftendat : quae in om- nibus fiftularum collyriis pcrpetua funt. Idem de- 25 inde emplaftrum in linteolo fuperimponendum ; fu- praque injicienda fpongia, in acctum ante demifla : folvique quinto die fatis eft. Genufque vic~his ad- hibendum eft, quo carnem ali docui. Ac, fi longiiis a prcecordiis fiftula eft, ex intervallo jejunum radiculas 30 cuifte, deinde vomcre, ncccflarium eft. Vetuftate callofa fit fiftula (callus autem neminem fallit, quia durus eft, et aut albus, auc pallidus) fed tum vali- dioribus mcdicamentis opus eft. Quale cft, quod ha- bet papaveris lachrymae p. i. gummip. iii. *. cad-3^ miae p. iiii. * atramcnti futorii p. viii. * ex quibus aqua coactis collyrium fit. Aut in quo funt gallae p. i. *. aeruginis, fandarachae, aluminis iEgyptii fin- gulorum p. i. * atramcnti futorii combufti p. ii. *.

H h Aut

242 A. CORN. CELSUS Lib. V.

Aut quod conftat ex chalcitide, et faxo calcis ; qui- bus auripigmenti dimidio minus, quam in fingulis prioribus eft, adjicitur,eaque melle co&o excipiuntur, Expeditiflimum autem eft ex praecepto Megetis, ac- 5 ruginis rafae p. ii. * conterere, deinde ammoniaci, thymiamatis p. ii. *. aceto liquare, eoque infufo ex <e- rugine colligere. Idque ex primis medicamentis eft, Sed, ut haec maximi effeclus funt, ft cui ifta non ad- funt, facile tamen eft callum quibuslibet adurentibus

lomedicamentis prodere: aut quibus haec maxime in- effectu funt erodere. Satiufque eft vel papyrum in- tortum, vel aliquid ex penicillo in modum collyrii adftrictum eo illinere. Scilla quoque coch. et mifta cum calce, callum exeft. Si quando vero longior et

?5tranfverfa fiftula eft, demiffo fpecillo, contra princi- pium hujus incidi commodifiimum eft, et collyrium utrumque demitti. At fi duplicem effe fiftulam aut multiplicem exiftimamus, fic tamen ut brevis, intra- que carnem fit, collyrio uti non debemus ; quod u-

2c nam partem curet, reliquas omittat : fed eadem me- dicamenta arida in calamum fcriptorium conjicienda fant, ifque ori fiftulae aptandus, infpirandumque, ut ea medicamenta intus compellantur. Aut eadem ex vino liquanda; vel, fi fordidior fiftula eft, ex mulfo; fi

5j callofior, ex aceto funt ; atque intus infundendum, quicquid inditum eft. Superponenda funt, quae re- frigerent et reprimant: nam fere, quae circa fiftu- lam funt, habent aliquid inflammationis. Neque a- lienum eft, ubi quis refolverit, antequam rurfus alia

^omedicamenta conjiciat, per oricularium clyfterem fi- ftulam eluerc ; fi plus puris fertur, vino ; fi callus durior eft, aceto ; fi jam purgatur, mulfo, vel aqua, in qua ervum coctum fit, fic ut huic quoque mellis paulum adjiciatur. Fere vero fit, ut ea tunica, quae

3 s inter ferramentum et integram carnem eft, vicla me- dicamentis tota exeat, infraque ulcus purum fit. Quod ubi contigit, imponenda glutinantia funt ; praeci- pueque fpongia melle coclo illita. Neque ignoro, multis placuiffe linamentum in modum collyrii com-

pofitum

Cap. XXVIII. DE MEDICINA. 243

pofitum tinchim melle, demitti : fed celerius id glu- tinatur, quam impletur. Neque verendum eft, ne purum corpus puro corpori junctum non coeat, ad- jectis quoque medicamentis ad id eflicacibus ; cum faepe exulceratio digitorum, nifi magna cura pro* 5 (peximus, fanefcendo in unum os jungat.

De ulceris genere, quod wpo* nominatur. Eft etiam ulceris genus, quod a favi fimilitudine tttxtmgioL a Graecis nominatur. Idque duas fpecies habet. Alterum fubalbidum, furunculo fimile; fed 10 majus, et cum dolore majore. Quod, ubi, matu- refcit, habet foramina ; per quae fertur humor glu- tinofus, ec purulentus ; nec tamen ad juftam matu- ritatem pervenit. Si div^ifum eft, multo plus intus corrupti, quam in furunculo, apparet, altiufque de- ij fcendit. Raro fit nifi in fcapulis. Alterum eft mi- nus, fuper corpus eminens, durum, latum, fubviri- de, fubpallidum, magis exulceratum : fiquidem ad ftngulorum pilorum radices foramina funt, per quae fertur humor glutinofus, fubpallidus, craffitudinem 20 mellis, aut vifci referens, interdum olei : fi incidi- tur, viridis intra caro appai et. Dolor autem, et in- flammatio ingens eft, adeo ut acutam quoque febrem movere confuerit. Super id, quod minus crebris foraminibus exafperatum eft, recl:e imponitur et fi- 2$ cus arida, et lini femen in mulfo coctum, et empla- ftra ac malagmata materiam educentia, aut quae pro- prie huc pertinentia fupra pofui. Super alterum, et ea medicamenta, et farina ex mulfo cocla, fic ut ei dimidium refinae terebinthinae mifceatur; et ficus in 30 mulfo decocta, cui paulum hyfibpi contriti fit adjec- tum ; et uvae taminiae pars quarta fico adjecla. Quod fi parum in utrolibet genere medicamenta proKci- unt ; totum ulcus ufque ad fanam carnem excidi o- portet. Et ulcere ablato, fuper plagam medicamen- 35 ta danda funt ; primum, quae pus citent ; deinde, quae purgent, tum, quae impleant.

Hh 2

De

244 A. CORN. CELSUS Lib. V,

De Acrochordone, et Thymio, et Myrmeciis, et Clavo. Sunt quaedam vero verrucis fimilia ; quorum di- vcrfa nomina, ut vitia funt. 'Ay.^o^hx Graeci vo- cant, ubi fub cute coit aliquid durius, et interdum 5 paulo afperius, coloris ejufdem ; infra tenue, ad cu- tem latius. Idque modicum eft, quia raro fabae mag- nitudinem excedit. Vix unum tantum eodem tem- pore nafcitur ; fed fere plura, maximeque in pueris : eaque nonnunquam fubito defihunt, nonnunquam

jomediocrem infiammationem excitant: funt, quae ctiam in pus convertuntur.

Ac thymion nominatur, quod fuper corpus quafi verrucula eminet, acl cutem tenue, fupra latius, fubdurum, et in fummo perafperum. Idque fum-

15 mum colorem floris thymi repraefentat ; unde ei nomen eft ; ibique facile finditur, et cruentatur; non- nunquam aliquantum fanguinis fundit : fereque cir- ca magnitudinem fabae JEgyptiae eft, raro majus, interdum perexiguum. Modo unum modo autem,

20 plura nafcuntur, vel in taiis vel in palmis, vel in infe-r rioribus pedum partibus : peflima tamen in obfccenis funt ; maximeque ibi fanguinem fundunt. Mv^mtoc autem vocantur humiliora thymio durioraque: quze radiccs altius exigunt, majoremque dolorem mo-

25 vent, infra lata, fuper autem tenuia, minus fangui- nis mittunt : magnitudine vix unquam lupini mo- dum excedunt. Nafcuntur ea quoque aut in palmis aut in inferioribus partibus pedum.

Clavus autem nonnunquam quidem etiam alibi,

30 fed in pedibus tamen maxime nafcitur, praecipue tamen ex contufo, quamvis interdum aliter: dolo- remque, etiamfi non alias, tamen ingredienti movet.

Ex his Acrochordon five thymium faepe etiam per fe finiuntur, et, quo minora funt, eo magis. Myr-

35: mecia et clavi fine curatione vix. unquam definunt Acrochordon, fi excifa eft, nullam radiculam relin- quit, ideoque ne renafcitur quidem. Thymio clavo- que excifis, fubterrotunda radicula nafcitur, quae penitus defcendit ad carnem: eaque relicla, idem

rurfus

Cap. XXVIIT. DE MEDICINA. 245

rurfus exigit. Myrmecia latiflimis radicibus inhae- rent : ideoque ne excidi quidem fine magna exulce- ratione poftunt. Clavum fubinde deradere, com- modiflimum eft, nam flne ulla vi fic emollefcit, ac fl fanguinis quoque aliquid emiflum eft, ftepe emoritur. j Tollitur etiam, li quis eum circumpurgat, deinde imponit reflnam, cui mifcuit pulveris paulum, qucm cx lapide molari contrito fecit. Caetera vero genera medicamentis adurenda funt. Aliifque jd, quod ex fece vini : myrmeciis id, quod ex alumine et fanda- 10 racha fit, aptiflimum. Sed ea, quae circa funt, foliis contegi debent, ne ipfa quoque exulcerentur : deinde poftea lenticula imponi folet. Tollit thymium etiam iicus in aqua cocta.

De Puftularum generibus, et eorum curationibus. 15 A't puftulae maxime vernis temporibus oriuntur. Earum plura genera funt. Nam modo circa totum corpus partemve afpredo quaedam flt, flmilis his pu- ftulis, quae ex urtica, vcl ex fudore nafcuntur: e£ay- ^juccroL Graeci vocant, eaque modo rubent, modo co- 20 lorem cutis non excedunt. Nonnunquam plures, flmiles varis oriuntur, nonnunquam majores Puftu- lae, lividae, aut pallidae, aut nigrae, aut aliter natu- rali colorc mutato : fubeftque his humor. Ubi hae ruptae funt, infra quafi exulcerata caro apparet. 2; txxwJW Graece nominatur. Fiunt vel ex frigore, vel ex igni, vel ex rnedicamentis. yhvtyy.icv autem paulo durior puftula eft, fubalbida, acuta, ex qua ipfa quod exprimitur, humidum eft. Ex puftulis vero nonnun- quam etiam ulcufcula funt, aut aridiora, aut humi- 30 diora : et modo tantum cum prurigine : modo etiam -cum inflammationc aut dolore, exitque aut pus, aut fanies, aut utrumque. Maximeque id evenit in ae- tate pueiili: raro, in medio corpore: ficpe, in emi- nentibus partibu.s. Peflima puftula eft, qiuT ^ii^t.V 35 vocatur. Eo colorc vel fublivida, vel fubnigra, vcl alba eflc confuevit. Circa hanc autem vehemens in- flammatio eft; et, cum adaperta eft, reperitur intus exulccratio mucofa rolorefl humori fuo flmilis. Dq-

lor

246 A. CORN. CELSUS Lib. V.

lor ex ea fupra magnitudinem ejus eft: neque enim ea faba major eft. Atque haec quoque oritur in emi- nentibus partibus, et fere noctu, unde nomen quo- que a Graxis ei imvufctk impofitum eft. In omni vero 5 puftularum curatione primum eft, multum ambulare, atque exerccri: fi quid ifta prohibet, geftari. Se- cundum eft, cibum minuere : abftinere ab omnibus acribus et extenuantibus, eademque nutrices facere oportet, fi lactens puer ita affectus eft. Praeter haec,

10 is, qui jam robuftus eft, fi puftulae minutae fuirt, defudare in balneo debet; fimulque fupereas nitrum infpergere ; oleoque vinum mifcere, et fic ungi ; tum defcendere in folium. Si nihil fic proficitur, aut fi magis puftularum genus occupavit, imponenda len-

15 ticula eft ; detractaque fumma pellicula, ad medica- menta lenia tranfeundum. 'EmwKris poft lenticulam, recle herba, quoque fanguinali, vel viridi coriandro curatur. Ulcera ex puftulis facla tollit fpuma ar- genti cum femine foeni Graeci mixta, fic, ut his in-

20vicem rofa atque intubi fuccus adjiciatur, donec mellis craflitudo fiat. Proprie ad eas puftulas, quae infantes male habent, lapidis, quem wfhw vocant. p. viii. * cum quinquaginta amaris nucibus mifcetur, adjiciunturque olei cyathi tres. Sed prius ungi ex

25 ceruffa puftulae debent, tum hoc illini.

De Scabie, et ejus curahone, Scabies vero eft durior cutis rubicundior, ex qua puftulae oriuntur, quaedam humidiores, quacdam ficciores. Exit in quibufdam fanies; fitque ex his

30 continuata exulceratio pruriens ; ferpitque in quibuf- dam cito. Atque in aliis quidem ex toto definit, in aliis vero certo tempore anni revertitur. Quo afpe- rior eft, quoque prurit magis, eo difticilius tollitur. Itaque eam, quae talis eft, iytfta id eft feram, Graeci

35 appellant. In hanc quoque victus ratio eadem, quae fupra neceffaria eft. Medicamentum autem ad inci- pientem hanc idoneum eft ; quod fit ex fpodii, croci, aeruginis, fmgulorum p. i. * piperis aibi, omphacii, fingulorum p. i. *• cadmiae p. viii. *• Aut, ubi jam

exul-

Cap. XXVIII. DE MEDICINA. 247

exulcerato eft, id, quod fit ex fulphuris p. L *. cerce p. iv. *. picis liquidae hemina, olei fextariis duobus, quae fimul incoquuntur dum craflitudo mellis fiat. Eft etiam, quod ad Protarchum auctorem refertur. Habet hoc farinae lupinorum fcxtarium, nitri cya- 5 thos quatuor, picis liquidae heminam, rcfinae hu- midae felibram, aceti cyathos tres. Crocum quoque, lyciuro, aerugo, myrrha, cinis, a:quis portionibus recte mifcentur, et ex paflb coquuntur. Idque omnem pituitam ubique fuftinet. At, fi nihil aliud eft, io amurca ad tertiam partem decocta, vel fulphur pice liquida miftum, ficut in pecoribus propofui, ho- minibus quoque fcabie laborantibus opitulantur. De impetiginis fpeciebus, et curationibus. Impetiginis vero fpecies funt quatuor. Minimei^ mala eft, qux fimilitudine fcabiem reprxfentat, nam et rubet, et durior eft, et exulcerata cft, et roditur. Diftat autem ab ea, quia magis exulcerata eft, et varis fimiles puftulas habet ; videnturque efie in ea quafi bullulae quaedam, ex quibus interpofito tem- 29 pore fquamulae refolvuntur, ccrtioribufque hoc tem- poribus revertitur. Alterum gcnus pejus eft fimile papulae fere, fed afperius rubicundiufque, figuras varias habens : fquamulx ex fumma cute difcedunt, rofio major eft, celerius et latius procedit, certiori-25 bufque etiam nonnunquam prior temporibus et fit, ct definit. Rubrica cognominatur. Tertia etiamnum deterior cft, nam et crafiior eft, et durior, et magis tumet; in fumma cute finditur, et vehementius ro- dit. Ipfa quoque fquamofa, fcd nigra procedit et 30 late, et tarde, eminus ferpit in temporibus, aut oritur, aut dcfinit, neque cx toto tollitur. Nigrae cognomen cft. Quartum gcnus cft, quod curationcm omnino non rccipit, diftans colore, nam fubalbidum eft, et recenti cicatrici fimilc; fquamulafque habet;s pallidas, quafdam fubalbidas, quafdam lcnticulae fi- miles: quibus demptis, profluit fanguis nonnunquam. Alioqui vero humor ejus albidus eft, cutis dura at- quc fiifa cft? proceuitquc jatius. Haec Vcro omnia

gencra \

24« A. CORN. CELSUS Lib. V.

genera maxime oriuntur in pedibus, et manibus j atque ungues quoque infeftant. Medicamentum non aliud valentius eft, quam quod ad fcabiem quoque pertinere fub auclore Protarcho retuli. Serapion 5 autem, nitri p. ii. * fulphuris p. iv. excipiebat refi- na copiofa, eoque utebatur.

De papulis, et earum curatione. Papularum vero duo genera funt. Altera eft, in qua per minimas puftulas cutis exafperatur, et rubet,

ioleviterque roditur, medium habet pauxillo levius : tarde ferpit idque vitium maxime rotundum incipit, eademque ratione in orbemprocedit. Altera autem eft, quam xypiav i. e. feram Graeci appellant. In qua limiliter quidem, fed magis cutis exafperatur, exulceraturque,

15 ac vehementius et roditur, et rubet, interdum etiam pilos remittit. Quae minus rotunda eft, difficilius fanefcit: nifi fublata eft, in impetiginem vertitur. Sed levis papula etiam, fi jejuna faliva quotidie de- fricatur, fanefcit. Major, commodiilime murali her-

20 ba tollitur, fi fub ea detrita eft. Ut vero ad compofita medicamenta veniamus, idem illud Protarchi tanto valentius in his eft, quanto minus in his vitii eft. Alterum ad idem, Mironis ; nitri rubri, thuris, lin- gulorum p. i. *. cantharidum purgatarum p. ii. *a

35 fulphuris ignem non experti tantundem. refinse tere- binthinae liquidae p. xx. *. farinae lolii fcmis git cyathos tres, picis crudae unum.

De Vitiliginis fpeciebus, id ejl, de AIpLo, et Melanc, ct Leucey et earnm curatione.

30 Vitiligo quoque, quamvis per fe nullum periculum adfert : tamen fceda eft, et ex malo corporis habitu fit. Ejus tres fpecies funt. . A'Vfcr vocatur, ubi color albus eft, fere fubafper et non continuus, ut quaedam quafi guttae difperfae effe videantur. Interdum etiam

3slatius, et cum quibufdam intermifiionibus ferpit. Me\a? colore ab hoc differt, quia niger eft, et umbrae fimilis. Caetera eadem funt. Aww habet quiddam iimi- le alpho, fed magis albida eft, altius defcendit; in eaque albi pili funt, ct lanugini fimiles. Omnia h^c

ferpunt :

Cap. XXVIII. DE MEDICINA. 249

ferpunt : fed in aliis celerius, in aliis tardius. Alphos et Melas in quibufdam variis temporibus et oriuntur et definunt. Leuce, quem occupavit, non facile de- mittit.

Priora curationem non diflicillimam recipiunt : 5 ultimum vix unquam fanefcit ; ac, fi quid ei vitio demptum eft, tamen non ex toto fanus color reddi- tur. Utrum autem aliquod horum fanabile fit, an non fit, experiment6 facile colligitur. Incidi cnim cutis debet, aut acu pungi, li fanguis exit, quod fere 10 fit in duobus prioribus, remedio locus eft : fi humor albidus, fanari non poteft. Itaque ab hoc quidem abftinendum eft.

Super id vero, quod curationem recipit, imponen- da lenticula mifta cum fulphure et thure, ftc, ut ea 15 cojitrita ex aceto iit. Aliud ad idem, quod ad Ire- naeum auclorem refertur. Alcyonium, nitrum, cuminum, fici folia arida paribus portionibus con- tunduntur, adjecto aceto. His in fole vitiligo per- ungitur : deinde non ita multo poft, ne nimis ero- 20 datur, eluitur. Proprie quidem, Mirone auctore, eos, quos Alphos vocari dixi, hoc medicamento per- ungunt : fulphuris p. ii. *. nitri p. iv. *. myri hae aridae, contritae acetabulum mifcent, deinde in bal- neo fuper vitiliginem infpergunt farinam ex faba, 25 tum haec inducunt. Hi vero, quos Melanas vocari dixi, curantur, cum fimul contrita funt alcyonium, thus, hordeum, faba, fine oleo, in balneo ante fudo- rem infperguntur, tum genus id vitiliginis defri- catur.

LIBER

C 25° ]

A. CORN- CELSUS

D E

MEDICINA-

LIBER SEXTUS.

C APUT t

De Vitiis fingularum corporis partium.

■ ^IXl de his vitiis, quae per totum corpus o- | a rientia, medicamentorum auxilia defiderant: JL-^ nunc ad ea veniam, quae non nifi in fingu- iis partibus incidere confuerunt, orfus a capite. 5 De Capillis fluentibus.

In hoc igitur capillis fluentibus maxime quidem faepe radendo fuccurritur. Adjicit enim vim quan- dam ad continendum, ladanum cum oleo mifhim. Nunc de his capillis loquor, qui poft morbum fere 01 fluunt. Nam, quo minus caput quibufdam aetate nudetur, fuccurri nullo modo poteft.

C A P. II. De Porrigine, et ejus curatione.

POrrigo autem eft, ubi inter pilos quaedam quafi fquamulae furgunt, eaeque a cute refolvuntur ; " et interdum madent, multo faepius ficcae funt. Id-

que

Cap. III.

DE MEDICINA.

que evenit, modo fine ulcere, modo exulcerato loco. Huic quoque modo malo odore, modo nullo acci- dente. Fereque id in capillo fit, rarius in barba, ali- quando etiam in fupercilio. Ac neque fine aliquo corporis vitio nafcitur, neque cx toto inutiie eft. 5 Nam bene integro capite, non exit : ubi aliquod in eo vitium eft, non incommodum eft, fummam cutem potius fubinde corrumpi, quam id, quod nocet, in aliam partem magis neceffariam verti.

Commodius eft ergo fubinde peclendo repurgare, ip quam id ex toto prohibere. Si tamen ea res nimium offendit ( jiiod humore fequente fieri poteft, magif- que, fi id etiam mali odoris eft) caput faepe raden- dum eft ; dein id fuper adjuvandum aliquibus ex le- viter reprimentibus ; quale eft nitrum cum aceto, vel 15 ladanum cum myrteo vino, vel myrobalanum cum vino. Si parum per haec proficitur, vehementioribus uti licet j cum eo, ut fciamus, utique in recenti vi- tio id inutile effe.

r etiam ulcus, quod a fici fimilitudine cjkwis

jTj a Graecis nominatur, caro excrefcit : et id qui- 35 dem generale eft. Sub eo vero duae fpecies funt. AJr terum, ulcus durum et rotundum eft : alterum, hu- midum et inaequale. Ex duro exiguum quiddam et glutinofum exit : ex humido plusx et mali odoris. Fit vero utrunque in iis partibus, quae pilis conte- 30 guntur : fed, id quidem quod callofum et rotundum eft, maxime in barba ; id vero, quod humidum, prse- cipue eft in capillo. Super utrumque oportet impo- nere elaterium, aut lini femen contritum et aqua co- actum, aut ficum in aqua deco&am, aut emplaftrum 3$ tetrapharmacum ex aceto fubac~hjm. Terra quoque Eretria ex aceto liquata recte illinitur.

C A P. III.

De Sycofiy et ejits curatione.

Ii 2

CAP.

252 A. CORN. CELSUS Lib. VI,

C A P. IV.

De Areis et eorum turationibus.

5 A REARUM quoque duo genera funt. Com- XjL mu^e utrique eft, quod, emortua fumma pel- licula, pili primum extenuantur ; deinde excidunt : ac, fi ictus is locus eft, fangurs exit liquidus, et mali odoris : increfcitque utrunque in aliis celeriter, in

lo aliis tarde. Pejus eft, quod denfam cutem, et fub- pinguem, et ex toto glabram fecit. Sed ea, quac aKVTtxi*. nominatur, fub qualibet figura dilatatur. Fit et in capillo, et in barba. Id vero, quod a ferpen- tis fimilitudine h<jt%m appellatur, incipit ab occipitio :

1 5 duorum digitorum latitudinem non excedit : ad au- res duobus capitibus ferpit; quibufdam etiam ad frontem, donec fe duo capita in priorem partem com- mittant. Illud vitium in qualibet aetate eft : hoc fere infantibus. Illud vix unquam fine curatio-

20 ne : hoc per fe faepe finitur, Quidam haec genera arearum fcalpello exafperant, quidam illinunt adu- rentia ex oleo; maximeque chartam combuftam, qui- dam refinam terebinthinam cum thapfia inducunt, Sed nihil melius eft, quam novacula quotidie radere :

25 qua, cum paulatim fumma pellicula excifa eft, ada^ periuntur pilorum radiculae. Neque ante oportet defiftere, quam frequentem pilum nafci apparuerit. Id autem, quod fubinde raditur, illini atramento fcriptorio fatis eft.

C A P. V.

De Varisy et Lenticulis, et Ephelide: et eorum cura*

tionibus.

?sT)ENE ineptiae funt, curare varos, et lenticulas, Jl et ephelidas : fed eripi tamen foeminis cura cul- tus fui non poteft. Ex iis autem, quas fupra po- fui, vari lenticulaeque vulgo notae funt ; quam- vis rarior ea fpecies eft, quam Xenion Graeci vocant,

cum

Cap. VL DE MEDICINA. 253

cum fit ea lenticula rubicundior, et inaequalior '£f>?A/V vero a plerifque ignoratur : quae nihil eft, nifi afperitas quaedam et duritics mali coloris. Caetera non nifi in facie: lenticulae etiam in alia parte nonnunquam nafci folent, de qua per fe fcri- 5 bere alio loco, vifum operae pretium non eft. Sed vari commodiflime tolluntur impofita refina, cui non minus quam ipfa eft, aluminis fciflilis, et pau- lum mellis adjechnn eft. Lenticulam tollunt galba- num et nitrum, cum pares portiones habent, contri- 10 taque ex aceto funt, donec ad mellis craflitudinem venerint. His corpus illinendum, et interpofitis plu- ribus horis, mane eluendum eft, oleoque leviter un- guendum. Ephelidem tollit refina, cui tertia pars falis fofiilis et paulum mellis adjechim eft. Ad om-15 nia vero ifta atque etiam ad colorandas cicatrices, poteft ea compofitio, quae ad Tryphonem patrem au&orem refertur. In ea pares portiones funt myro- balani, magmatis, cretae cimoliae fubceruleae, nu- cum amararum, farinae hordei atque ervi, ftruthii 20 albi, fertulae campanae feminis, quae omnia contrita, melle quam amarifiimo coquntur, illitumque a vef- pere ufque mane eluitur,

C A P. VI. 25

De oculorum morbis : et primo de bls morbis qui lenibus me- dicamentis curantur.

ED haec quidem mediocria funt. Ingentibus vero et variis cafibus oculi noftri patent. Qui 3*

cum magnam partem ad vitae fimul et ufum et dul- cedinem conferant, fumma cura tuendi funt.

Protinus autem orta lippitudinc, qusedam notse funt, ex quibus, quid eventurum fit, colligere poflimus. Nam fimul aclachryma et tumor et cralfa pituita cceperint; 35 fi ea pituita lachrymae mifta eft, et ea lachryma cali- da eft, pituita vero alba et mollis, tumor non durus, longae valetudinis metus non eft. At fi lachryma multa et calida, pituitae paulum, tumor modicus, idque in

uno

254 A- CORN. CELSUS Lib. VI.

uno oculo cft, longurn id fed fine periculo, futurum cft. ldquc lippitudinis genus minime cum dolore eft ; fed vix ante vigefimum diem tollitur ; nonnun- quam per duos menfes durat,; fed quandoque finitur.

5 Si pituita alba et mollis effe incipit; lachrymaeque mifcentur, aut, fi fimul hac utrumque oculum inva- ferunt, poteft effe brevior, fed periculum ulcerum eft. Pituita autem ficca et arida dolorem quidem movet, fed maturius definit ; nifi quid exulceravit.

I0 Tumor magnus fi fine dolore eft, et ficcus, fine uljo periculo eft : fi ficcus quidem, fed cum dolorc eft, fere cxulcerat : et nonnunquam ex eo cafu fit, ut palpebra cum oculo glutinetun Ejufdem exulceratio- nis timor in palpebris pupillifve eft ; ubi fuper mag-

1 5 num dolorem, lachrymae falfae calidaeque eunt, aut etiam, fi tumore infinito, diu lachryma cum pituita proftujt

Pejus etiamnum eft, ubi pituita calida aut livida eft, lachryma calida aut multa profluit, caput calet, a

20 temporibus ad oculos dolor pervenit, noclurna vigi- lia urget, fiquidem fub his oculus plerumque rumpi- tur, votumque eft, ut tantum exulceretur. Intus ruptum oculum febricula juvat. Si foras jam ruptus procedit, fine auxilio eft. Si de nigro aliquid albi-

25 dum fachim eft, diu manet. At fi afperum, craffum eft, etiam poft curationem veftigium aliquod relin* quit. Curari vero oculos fanguinis detraclione, medicamento, balneo, vino, vetuftifiimus auclor Hippocrates memoriae prodidit. Sed eorum tem-

;opora et caufas parum explicuit: in quibus Medicinae furnma eft. Neque minus in abftinentia et alvi duc- tione fiiepe auxilii eft. Hos igitur interdum inflam- matio occupat : ubi cum tumore in his dolor eft ; fequiturque pituitae curfus nonnunquam copiofior

35 vel acrior, nonnunquam utraqtie parte moderatior. In -ejufmodi cafu prima omnium funt quies et ab- ftinentia. Ergo primo die, loco obfcuro cubare debet fic, ut a fermone, quoque abftineat : nullum cibum

affumere.

Cap.Vl. DE MEDICINA. 255

afiiimere ; fi fieri poteft, ne aquam quidem ; fin minus, certe quam minimum ejus.

Quod fi graves dolores funt, commodius fecundo die; fi tamen res urget, etiam priino fanguis mitten- dus eft ; utique fi in fronte venae tument, fi firmo ^ corpori materia fupereft : fi vero minor impetus, minus acrem curationcm requirit. Alvum fed non nifi fecundo tcrtiove die duci oportet, At modica inflammatio neutrum ex his auxilium defidcrat 1 fa- tifque eft, uti quiete et abftinentia. 10

Neque tamen in lippientibus longum jcjunium ne- ceflarium eft, ne pituita tenuior atque acrior fiat s fed fecundo die dari debet id, quod leviflimum vi- deri poteft ex iis, quae pituitam faciunt crafliorem ; qualia funt ova forbilia : fi minor vis urget, pulticula ij quoque, aut panis ex lacte. In fequentibus die- bus, quantum inflammationi detrahetur, tantum ad- jici cibis poterit; fed generis cjufdem: utique ut nihil falfum, nihil acre, nihil ex his quae extenuant, fumatur; nihil potui*praeter aquam. Et victus qui- 20 dem ratio talis maxime neceflaria eft.

Protinus autem primo die, croci p. i. $i ct farina^ candidae quam tenuiflimae p. ii. *. excipere oportet ovi albo, donec mellis craflitudinem habeat : idque in linteolum illinere, et fronti agglutinare, ut com- 2$ prelfis venis, pituitae impetum cohibeat. Si crocum non eft, thus idem facit. Linteolo an lana excipia- tur, nihil intereft. Superinungi vero oculi debent, li ut croci quantum tribus digitis compreheridi po- tcft, fumatur, myrrhae ad fabae, papaveris lachry- 53 mae ad lenticulae magnitudinern, eaque cum paflb conterantur, et fpecillo fuper oculos inducantur. Aliud id idem: myrrhae p. i. *. mandragorae fucci p. ii. *. papaveris lachrymae p. ii. *. foliorum rofae, cicutae feminis, fingulorum p. iv. *. acaciae p. iv. *. 3 ; gummi p. viii. *. Et hacc quidem interdiu : noclu vero, quo commodior quies veniat, non alienum eft, fuperimponcre candidi panis interiorem partem ck vino fubactam, nam et pituitam reprimat, et, fi quid

lachry-

2$6 A. CORN. CELSUS. Lib. VI

lachrymac proccflit, abforbet, et oculum glutinari non patitur.

Si grave id et durum, propter magnum oculorum dolorem, videtur, ovi et album et vitellus in vas de- sfundendum eft; adjiciendumqne eo mulfi paulum, idque digito permifcendum ; ubi facla unitas eft, de- mitti debet lana mollis bene carpta, quae id excipiat, fuperque oculos imponi. Ea res et levis eft, et refri- gerando pituitam coercet, et non exarefcit, et gluti-

jonari oculum non patitur. Farina quoque hordeacea cocta, et cum malo cotoneo cocto mifta commode imponitur. Neque ab ratione abhorret, etiam peni- cillo potiflimum uti expreffo, fi levior impetus eft, ex aqua; fi major, ex pofca. Priora fafcia deligan-

15 da funt, ne per fomnum cadant : et hoc fuperimpo- ni fatis eft, quia et reponi ab ipfo commode poteft : et cum inaruit, iterum madefaciendum eft. Si tan- tum mali eft, ut fomnum diu prohibeat, eorum ali- quid dandum eft, quae oLvymwa. Graeci vocant : fatif-

2€ que eft puero, quod ervi ; viro, quod fabae magni- tudinem impleat. In ipfum vero oculum primo die, nifiimmodica inflammatio eft, nihil recleconjicitur : faepe enim potius concitatur eo pituita, quam mi- nuitur. A fecundo die, gravi quoque lippitudine

2j per indita medicamenta recle fuccurritur, ubi vel jam fanguis miffus, vel alvus ducfca eft ; aut ubi neutrum neceffarium efle, manifeftum eft.

De diverfis oculorum ecllyriis. Multa autem multorumque auctorum coilyria ad

30 id apta funt ; novifque etiam nunc mifturis tempera- ri poffunt ; cum lenia medicamenta, et modice re- primentia, facile et varie mifceantur. Ergo nobilif- fima exequar.

Philonis collyrium. 35 Eft igitur Philonis, quod habet ceruffae elotae, fpodii, gummi, fingulorum p. i. papaveris lachry- mae combuftae p. i. *. Illud fcire oportet, hic quo- que omnia medicamenta, fingula primum pcr fe teri, deinde mifta iterum, adjecla paulatim vel aqua, vel

Cap. VI. DE MEDICINA. 257

alio humore. Gummi cum quafdam alias faculta- tes habcat, hoc maxime praeftare, ut, ubi collyria facta inaruerunt, glutinata fmt, neque frientur. Dionyfd col/yrium. Dionyfli vero collyrium eft : papavcris lachrymae 5 combuftae, donec tenerefcat p. i. * thuris combufti, gummi, fingulorum p. ii. *. fpodii p. iv. *.

Cleonis collyrium. Cleonis nobile admodum : papaveris lachrymae friclae p. i. *. croci p. i. * gummi p. i. *. quibus, 10 cum teruntur, adjicitur rofae fuccus. Aliud ejuf- dem valentius, fquamae aeris, quod sfywyca appellant, p. i. *. croci p. ii. *. fpodii p. iv. *. plumbi et eloti, et combufti p. vi. *. gummi tantundem. Ejus aliud quoque ad idem eft, maxime ubi multa pituita pro- 15 fluit : caftorei p. *. aloes p. #! 3. croci p.*. xx. myrrhx p. *. ii. cadmiae curatae p. viii. *. lycii p. *. iii. ftibis tan- tundem, acaciae fucci p. xii. *. quod, cum gummi mif- cuit, liquidum in pixidula fervatur. Theodotus vero huic compofttioni adjecit papaveris lacrymae combu-20 ftae p. *. i. aeris combufti et eloti p. ii. *. nucleorum palmarum combuftorum p. x. *. gummi p. xii. *.

Theodoti col/yrium, Acharijlum appellatum. <f At ipiius Theodoti, quod a quibufdam a^/s-or no- minatur, ejufmodi eft : caftorei, nardi Indici, fingu-25 lorum p. i. *. lycii p. ** papaveris lacrymae tantun- dem, myrrhae p. ii. *. croci, cerufiae elotae, aloes, fingulorum p. iii. *. cadmiae botyritodis elotae, aeris combufti, fingulorum p. viii. *. gummi p. viii. ** aca- ciae fucci p. xx. * ftibis tantundem; quibus aqua^o pluvialis adjicitur.

Cythion vel Tephrion collyrium. Praeter haec, ex frequentiflimis collyriis eft id, quod quidam Cythion, quidam a cinereo colore Te- * phrion appellant. Habet amyli, tragacanthae, aca-35 ciae fucci, gummi, lingulorum p. i. *. papaveris la- chrymae p. ii. *. ceruflae elotae p. iv. * fpumae ar- genti elotae p. viii. quae aeque ex aqua pluviaii con- teruntur.

K k %ueU

z58 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

Euelpidis collyrium, Trygodes nominatum. Euelpides autem, qui aetate noftra maximus fuit ocularius medicus, utebatur eo, quod ipfe compo- fuerat ; et T$uyoJi? nominabat, caftorei p. ii. *. lycii,

5 nardi, papaveris lacrymae, fingulorum p. i. *. cro- ci, myrrhae, aloes, fingulorum p. iv. *. aeris com- bufti p. viii. *. cadmiae, et ftibis, fingulorum p. xii. *. acaciae fucci _p. xxvi. *. gummi tantundem.

Quo gravior vero quaeque inflammatio eft, eo ma-

jogis leniri medicamentum debet, adjecfco vel albo ovi, vel muliebri lacte. At, fi neque medicus, neque me- dicamentum praefto eft, faepius utrumlibet horum in oculos penicillo ad ipfum faclo infufum, id ma- lum lenit. Ubi vero aliquis relevatus eft, jamque

3 5 curfus pituitae conftitit, reliquias fortaffe leniores fu- turas difcutiunt balneum et vinum, igitur lavari de- bet leviter, ante ex oleo perfricatus, diutiufque in cruribus et feminibus ; multaque calida aqua fovere oculos ; deinde per caput prius calida, tum egelida

20 perfundi : a balneo* caverc ne quo frigore afflatuve laedatur : pofthaec cibo paulo pleniore, quam ex eo- rum dierum confuetudine, uti ; vitatis tamen omni- bus pituitam extenuantibus : vinum bibere lene, fub- aufterum, modice vetus ; neque effufe, neque timi-

25 de ; ut neque cruditas ex eo, et tamen fomnus fiat, lenianturque intus latentia acria. Sed, fi quis in bal- neo fenfit majorem oculorum perturbationem, quam attulerat (quod incidere his folet^ qui, manente ad- huc pituitae curfu, feftinarunt) quamprimum difce-

sodere debet : nilul eo die vini affumere; cibi minus etiam, quam pridie, deinde cum primum fatis pitui- ta fubftitit, iterum ad ufum balnei redire. Solet ta- men evenire nonnunquam, five tempeftatum vitio, five corporis, ut pluribus diebus neque dolor, neque

&l inflammatio , et minime pituitae curfus finiatur. Quod ubi incidit, jamque ipfa vetuftate res matura eff, ab his eifdem auxilium petendum eft, id eft bal- neo ac vino. Haec enim ut in recentibus malis alie- tia funt ; quia concitare ea poffunt, et accendere : fic

Cap. VI. DE MEDICINA. 259

in veteribus, quae nullis aliis auxiliis ceflerunt, ad- modum eflicacia efie confuerunt, videlicet hic quo* que, ut alibi, cum fecunda vana fuerint, contrariis adjuvantibus. Sed ante tonderi ad cutem convenit : deinde in balneo aqua calida quam plurima caput at- $ que oculos fovere : tum utrumque penicillo deterge- re, et.ungere caput irino unguento : continereque in lechilo fe ; donec omnis calor, qui conceptus eft, fi- niatur ; definatque fudor, qui neceflario in capite collectus eft. Tum ad idem cibi vinique genus ve- 10 niendum eft, fic, uti potiones meracae fint ; obte- gendumque caput, et quiefcendum. Saepe enim pofl- haec gravis fomnus, faepe fudor, faepe alvi dejcclio pituitae curfum finit. Si levatum malum eft (quod ajiquando fepius fit) per plures dies idem fieri opor- 1 s tet donec ex toto fanitas reftituatur. Si diebus eif- dem alvus nihil reddit, ducenda eft ; quo magis fu- periores partes leventur. Nonnimquam autem in- gens infiammatio tanto impetu erumpit, ut oculos fua fede propellat. ^f^r^iv id, quoniam oculi pro- 20 cidunt, Graeci appellant. His utique, fi vires pati- untur, fanguinem mitti : fi id fieri non poteft, ai- vum duci, longioremque inediam indici, necefiari- um eft. Opus. autem lenifiimis medicamentis eft. Ideoque Cleonis collyrio quidam, quod ex duobus 2$ ante pofitum eft, utuntur. Sed optimum eft Nilei : neque de ullo magis inter omnes auclores convenit. Nilei collyrium, omnium optimum. Id habet nardi Indici, papaveris lachrymae, fin- gulorum p. i gumrni p. i. *. croci p. ii. *. foliorum 30 rofae recentium p. iv. quae vel aqua pluviatili, vel vino leni fubauftero coguntur. Neque alienum eft, malicorium, vel fertulam campanam ex vino coque- re, deinde conterere : aut myrrham nigram cum ro- fae foliis mifcere : aut hyofcyami folia cum ovi cocli 35 vitello cocla : aut farinam cum acaciae fucco, vel paf- fo, aut mulfo. Quibus fi folia quoque papvaeris ad- jiciuntur, aliquanto valentiora funt. Horum aliquo praeparato, penicillo fovere oculos oportet, cx aqua

K k 2 cali-

26o A. CORN. CELSUS Lib. VL

calida exprcflb, in qua ante vel myrti vel rofae folia decocla fint : deinde, cx illis aliquid imponi. Prae- ter haec, ab occipitio incifa cute, cucurbitula admov- enda eft. Qiiod fi per haec reftitutus oculus in fe- 5 dem fuam non eft, eodemque modo prolapfus per- manet, fcire oportet, lumen effe ^miffum : deinde futurum, ut indurefcat is, aut in pus vertatur. Si fuppuratio fe oftendit, ab eo angulo, qui propior tempori eft, incidi oculus debet ; ut, effufo pure, et

io inflammatio ac dolor fmiatur, et intus tunicae refi- dant, quo minus foeda poftea facies fit. Utendum deinde vel iifdem collyriis eft, ex lacle aut ovo ; vel croco cui album ovi mifceatur. Ac, fi induruit, et

, fic emortuus eft, ne in pus verteretur ; quatenus fce-

15 de prominebit, excidendum erit fic, ut hamo fum- ma tunica apprehendatur, infra id deinde fcalpellus incidat : tantundem medicamenta erunt conjicienda, donec omnis dolor liniatur. Iifdem medicamentis in eo quoque oculo utendum eft, qui primum procidit,

20 deinde per plura loca fiffus eft.

De Carbunculis oculorum et eorum curatione. Solent etiam carbunculi ex inflammatione nafci, nonnunquam in ipfis oculis, nonnunquam in palpe- bris : et in ipfis oculis, modo ab interiore, modo ab ex-

25 teriore. In hoc cafu alvus ducenda eft : cibus minu- endus : lac potui dandum ; ut acria, quae laeferunt, leniantur. Quod ad cataplafmata et medicamenta pertinet, his utendum, quae adverfus inflammatio- nes propofita funt Atque hic quoque Nilei Collyri-

3P um optimum eft. Si tamen carbunculus in exterio- le palpebrae parte eft, ad cataplafmata aptiilimum t;ft lini femen ex mulfo cochim ; aut, fi id non eft, tritici farina eodem modo cocla.

De Puftulis oculorum et curatione earum.

SS Puftulae quoque ex inflammationibus interdum o- riuntur. Quod fi inter initia protinus incidit, magis etiam fervanda funt, quae de fanguine et quiete fu- pra pofui ; fin ferius, quam ut fanguis mitti poflit, alvus tamen ducenda eft. Si id quoque aliqua res in-

hibet,

Cap. VI. DE MEDICINA, 261

hibet, utique vichis ratio fervanda eft. Medicamen- tis autem hic quoque lenibus opus eft j quale Nilei, quale Cleonis eft.

Tbiletis collyrium ad puftidas oculorum.

Id quoque, quod Philetis vocatur, huic aptum 5 cft. Myrrhae, papaveris lachrymae, fingulorum p. i. *. plumbi eloti, terrae Samiae, quae ang vocatur, tragacanthae, fingulorum p. iv. * ftibis cocli, amy- j li, fingulorum p. xvi. * fpodii eloti, ceruilae elotae, fingulorum p. viii. * quae aqua pluviatili excipiun- 10 tur. Ufus collyrii, vel ex ovo, vel ex lacte eft.

De Ulceribus oculorum, et eorum curatione et de cf/a- Qolkolv* collyrio.

Ex puftulis ulcera interdum fiunt ; eaque recentia aeque lenibus medicamentis nutrienda funt, et iif- 15 dem £ere, quae fupra in puftulis pofui.. Fit quoque proprie ad haec, quod diabalany vocatur. Habet aeris combufti, et eloti, papaveris lachrymae frictae fingulorum p. i. *. fpodii eloti, thuris, ftibis combuf- ti et eloti, myrrhae, gummi, fingulorum p. ii. 20 Curatio aliquo cafu imminutorum oculorum.

Evenit etiam, ut oculi, vel ambo, vel finguli, minores fiant, quam efle naturaliter debeant. Idque et acer pituitae curfus in lippitudine efficit, et con- tinuati fletus, et ichis parum bene curati. In his 25 quoque iifdem lenibus medicamentis ex muliebri lac- te utendum eft : cibis vero his, qui maxime corpus alere, et implere confuerunt : vitandaque omni mo- do caufa, quae lachrymas excitet, et cura domefti- corum, quorum etiam, fi quid tale incidit, ejus no- 30 titiae fubtrahendum : atque acria quoque medica- menta, et acres cibi non alio magis nomine his no- cent, quam quod lachrymas movent.

De Pediadis palfebrarum.

Genus quoque vitii eft, qui inter pilos palpebra-35 jrum pediculi nafcuntur. id ffafiam Graeci nomi- jiant. Quod cum ex malo corporis habitu fiat, raro non ultra procedit : fed fere, tempore interpofito, pituitae curfus acerrimus fequitur; exulccratifque

ver

262 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

vehementer oculis, aciem quoque ipfam corrumpit. His alvus ducenda caput ad cutem tondendum, diu- que quotidie jejunis perfricandum. His ambulationi- bus aliifque exercifcztionibus diligenter utendum : gar- j garizandumque ex mulfo^ in quo nepeta et pinguis fi- cus decocta fit : faepe inbalneo multa calida aqua fo- vendum caput : vitandi acres cibi ; lacle vinoque pingui utendum : bibendumque liberalius, quam edendum, lenia danda funt: ne acriorem pituitam concitent:

10 fuper ipfos vero pediculos alia, quae necare cos, et prohibere, ne fimiles nafcantur, poflint. Ad idip- fum fpumae nitri p. i. *. fandarachae p. i. *, uvae taminiae, p. *. i. fimul tcruntur, adjiciturque vetus oleum pari portione, atque acetum, doncc ei mellis

15 craflitudo fit.

De Ocukrum gravioribus morbis, qui ex inflammaiioni- bus oriuntur, et vali.dioribus medicamentis curantur, et de Anclreae collyrio, et de liy.yJfxTor. Haclenus ocu/orum morbi, lenibus medicamentis

20 nutriuntur. Genera deincle alia funt, quae diver- fam curationem defiderant ; fereque ex inflammatio- nibus nata funt fed finitis quoque his manentia, at- que imprimis in quibufdam perfeverat tenuis pitui- tae curfus, Quibus aivus ab inferiore parte evocan-

25 da eft, demendum aiiquid ex cibo. Neque alienum eft, illini frontem compofitione Andreae. Quae ha- bet gummi p. i. ceruflae, ftibis, fingulorum p. iL *. fpumae argenti et coclai et elotae p. iv. *. fed ea fpuma ex aqua pluviatili coquitur ; et arida haec medica-

30 menta ex fucco myi ti conteruntur. His illita fronte, cataplafma quoque fuperinjiciendum eft ex farina, quae frigida aqua coaAa fit, cuique aut acaciae fuc- ' cus, aut cupreflus adjecla fit. Cucurbitula quoque, incifo vertice, recle accommodatur : aut ex tempori-

S5 bus fangnis emittitur. Inungi vero eo debet, quod habet fquamae xris, papaveris lachrymae ; fingulo- rum p. cervini cornu combufti et eloti, plumbi e- loti, gummi, fingulorum p. iv. *. thuris p. xii. Hoc vero collyrium quia cornu habet, Ai *ty<*Tt>r nomina-

tur.

Cap.VI. DE MEDICINA. 263

tur. Quotiefcunque non adjicio, quod genus humo- ris adjiciendum fit, aquam intelligi volo.

hUuiyjur.ycvy Euelpidis collyrium.

Ad idem Euelpidis, quod /xijuiyjumov nominabat, in eo papaveris lachrymae, et albi piperis, lingulae un- j ciae funt, gummi libra, aeris combufti p. i. * Inter has autem curationes, poft intermifiionem aliquam, profunt balneum et vinum. Cumque omnibus lip- pientibus vitandi cibi funt, qui extenuant ; tum prae- cipue, quibus tenuis humor diu fertur. Quod ii 10 jam faftidium eft eorum, quae pituitam craffiorem reddunt, ftcut in hoc gencrc materiae maxime promp- tum eft ; confugiendum eft ad ea, quae, quia ven- trera, corpus quoque adftringunt. De Oculorum ulceribus fupercrefcentihus^ fordidis, cavis,i$ veteribus : et de curationibus fmgulorum.

At ulcera, li cum inflammatione finita non funt, aut fupercrefcentia, aut fordjda, aut cava aut certe vetera effe confuerunt. Ex his fupercrefcentia colly- rio, quod juiyjy^tvov vocatur, optime reprimuntur. 20 Sordida purgantur et eodem, et eo, quod Smilion nominatur.

S?nilion coUyrium. Habet aeruginis p. iii. *. gummi tantundem, am- moniaci, minii finopici, fingulorum p. xvi.*. quce qui- 2: dam ex aqua; quidam, quo vehementiora fint, ex aceto terunt.

Thynon collyrium Euelpidis.

Id quoque Euelpidis, quod Phynon appellabat, huic utile eft : croci p. i. *. papaveris lachrymae, gum- $b mi, fmgulorum p. ii. * seris combufti et eloti, nryr- rhae, fingulorum p. iv. *. piperis albi p. vi. *. Sed ante linitum, hoc fingendum eft.

Sphacrion collyrium Euelpidis.

Id quoque ejufdem, quod Sphaerion nominabat, sr codem valet. Lapidis hoematitis eloti p. ii. *. piperis grana fex, cadmiae elotae, myrrhae, papaveris lachry- mae, fingulorum p. iii. * croci p. iv. *. gummi p. viii. * quae cum vino aminaeo conteruntur.

Liqui*

264 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

Liquidum Euelpidis collyrium. Liquidum quoque medicamentum ad idem com- ponebatj in quo erant haec: aeruginis p. * minii com- bufti, atramenti futorii, cinnamomi, fingulorum p. 5 iii. *. croci, nardi, papaveris lachrymae, fingulorum, p. i. *. myrrhae p. ii. *. aeris combufti p. iii. *. cineris ex odoribus p. iv. * piperis grana xv. Haec ex vino auftero teruntur: deinde cum pafii tribus heminis decoquuntur, donec corpus unum fit. Idque medi- iocamentum vetuftate efficacius fit.

De cavis oculorum ulceribus, et curationibus. Cava vero ulcera commodiflime implent ex his, quae fupra pofita funt, Sphaerion, et id quod Phile- tos vocatur. Idem Sphaerion vetuftis ulceribus et vix 15 ad cicatricem venientibus optime fuccurrit.

Hermonis collyrium. ~ Eft etiam collyrium, quod cum ad plura valeat, plurimum tamen proficere in his ulceribus videtur. Refertur ad Hermonem auclorem. Habet piperis longi 20 p. i. 3. *. albi p. *. cinnamomi, cofti, lingulorum p. i. *, atramenti futorii, nardi, cafiae, caftorei, fingulo- rum p. ii. *. gallae p. v. *. myrrhae, croci, thuris, ly- cii, ceruflae, fingulorum p. viii. * papaveris lachry- mae p. xii. *. aloes, aeris combufti, cadmiae, fingulo- a^rum p. xvi. *. acaciae, ftibis, gummi, fingulorum p. xxv.

De cicatricibus ocukrum, quae ex ulceribus faBae funf, et quomodo curari debeant, et de Afclepia, et Canopite, et Pyxino, collyriis. 30 Faclae vero ex ulceribus cicatrices duobus vitiis periclitantur ; ne aut cavae, aut craffae fint. Si cavae funt, poteft eas implere id, quod Sphaerion vocari dixi ; vel id, quod Afclepias nominatur. Habet pa- paveris lachrymae p. ii. *. fagapeni, opopanacis, fin- 35 gulorum p. iii. *. aeruginis p. iv. *„ gummi p. viii. piperis p. xii. *. cadmiae elotae, ceioiffae, fingulorum p. xvi. At, fi craffae cicatrices funt, extenuat vel Smilion, vel Canopite collyrium, quod habet cinna- momi, acaciae, fingulorum p. i. cadmiae elotae,

croci.

Cap. VI. DE MEDICINA. 265

croci, myrrhae, papaveris lachrymae, gummi, fingu- lorum p. ii. *. piperis albi, thuris, fingulorum p. iii. *. aeris combufti p. ix. *. cum aqua pluviatili. Vcl Euelpidis Pyxinum, quod ex his conftat : falis fofli- lis p. iv. *. ammoniaci thymiamatis p. viii. *. papa- 5 veris lacrymae p. xii. * cerufiae p. xv. * piperis albi, croci Cilicii, fingulorum p. lii. * gummi p. xiii. *. cadmiae elotae p. ix. * Maxime tollere cicatriccm videtur, id quod habet gummi p. iii. *. ceruginis p. i. *. crocomagmatis p. iv. * 10 De alio genere Inflammaiionis oculorum.

Eft etiam genus inflammationis, in qua, fi cui tu- ment ac diftenduntur cum dolore oculi, fanguinem ex fronte emitti necellarium : multaque aqua ca- lida caput atque oculos fovere: gargarizare ex lenti- 15 cula, vel ex fici cremorc : inungi acribus medica- mentis, quae fupra comprehenfa funt; maximeque eo, quad Sphaerion nominatur, quod lapidem hae- matiten habet. Atque alia quoque utilia funt, quae ad extenuandam afpritudinem fiunt ; de qua proti- 20 nus dicam. Hanc autem inflammatio oculorum fe- refequitur; interdum major, interdum lenior. Non- nunquam etiam ex afpritudine lippitudo fit deinde afpritudinem ipfam auget, fitque ea in aliis brevis, in aliis longa, et quae vix unquam finiatur. In hoc gene- 25 re valetudinis quidam craflas, durafque palpebras, et ficulneo folio, et afpcrato fpecilio, et interdum fcal- pello eradunt ; verfafque quotidie medicamentis fuf- fricant. Qiice neque nifi in magna vetuftaque afpritu- uine, neque faepe facienda funt. Nam melius eodem 30 ratione vichis et idoneis medicamentis pervenitur. Ergo exercitationibus utemur, et balneo frequentio- re ; multaque oculorum palpebras aqua calida fove- bimus : cibos autcm fumemus acres et extenuantes.

* Caefarianum collyriiun* 35

At mcdicamentum id, quod Caefarianum voca- tur, habet atramenti futorii p. i. *. mifyos p. *. pipe- ris albi p. v. *. papaveris lacrymae, gummi, fingulo- rum p. ii. *. cadmiae lotae p. iii. *. ftibis p. vi. *. Sa-

L I tif-

z66 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

tifque conftat, hoc collyrium adverfus omne gemis oculorum valetudinis idoneum efie j exceptis his, quae lenibus nutriuntur.

Hieracis collyrium. 5 Id quoque, quod Hieracis nominatur, ad afpritu- dinem poteft. Habet myrrhae p. i. *. ammoniaci thymiamatis p. ii. f. acruginis rafae p. iv. * cum a- qua pluviatili. Ad idem idoneum eft etiam id, quod Canopite eft, et id quod Smilion vocatur, et id quod

loPyxinum, et id quod Sphaerion. Si compofita me- dicamenta non adfunt, felle caprino, vel quam opti- mo melle fatis commode afpritudo curatur.

De Syrophthaimia genere aridae lippitudinis. Eft etiam genus aridae lippitudinis, &f>o<p$uxju!oL»

55 Graeci appellant. Neque tument, neque fluunt ocu- li, fed rubent tantum, et cum dolore quodam gra- vefcunt, et palpebrae citra duritiem ullam noctu praegravi pituita inalefcunt: quantoque minor ge- neris hujus impetus, tanto finis minus expeditus eft.

20 In hoc vitio multum ambulare, multum exerceri, lavari faepe, ibique defudare, multaque frictione uti neceflarium eft. Cibi neque qui implent, neque ni- mium acres, apti funt, fed inter hos medii. Mane, ubi concoxiffe manifeftum eft, non eft alienum ex fi-

25 napi gargarizare, tum deinde caput atque os diutius perfricare.

Rhinion collyrium. Collyrium vero hoc aptiflimum eft, qucfci Rhini- on vocatur. Habet myrrhae, p. i. *. papaveris lacry- 30 mae, acaciae fucci, piperis, gummi, fingulorum p. i. *. lapidis haematitis, lapidis Phrygii, Lycii, lapi- dis fciiiilis, fingulorum p. ii. *. aeris combufti p. iv. *. Ac Pyxinum quoque eodem accommodatum eft. Ad oculos fcabros collyria. 35 Si vero fcabri oculi funt, quod maxime in angulis efie confuevit, poteft prodeffe Rhinion, id quod fu- pra pofitum eft. Poteft fimiliter prodefle id, quod habet aeruginis rafae, pipei^is longi, papaveris lacry- iiiae, fingulorum p. ii. *. piperis albi, gummi, lingu-

Cap. VL DE MEDICINA. 267

lorum p. iv. * cadmiae lotac, ceruffae, fingulorum p. vi. *. Nullum tamen melius eft, quam Euelpidis, quod fioLviMKw nominabat. Habet papaveris lacrymae, ceruffae, lapidis Afii, fingulorum p. ii. * gummi p. xiii. * piperis albi p. iv. *. croci p. vi. * pforici p. $ xiii. *. Nulla autem per fe materia eft, quae Pfori- cum nominatur ; fed chalcitidis aliquid, et cadmiae dimidio plus ex aceto fimul conteruntur, idque in vas fictile additum, et conte&um ficulneis foliis fub terra reponitur fublatumque poft dies viginti rurfus 10 teritur, et fic appellatur. Verum in bafilico quoque collyrio convenit, ad omnes affechis oculorum id effe idoneum, qui non lenibus medicamentis curan- tur. Ubi non funt autem medicamenta compofita, fcabros angulos laevant et mel et vinum. Succur- 15 ritque et his et aridae lippitudini, fi quis panem ex vino fubactum fuper oculum imponit. Nam, cum fere fit humor aliquis, qui modo ipfum oculum, mo- do angulos, aut palpebras exafperat, fic, et fi quid prodit humoris, extrahitur ; et fi quid juxta eft rc- 20 pellitur.

Ad Caliginem quae oculorum propter lippitudinem oritur remedia et collyria. Caligare vero oculi nonnunquam ex lippitudine, nonnunquam etiam fine hac, propter fenechitem, im- 25 becillitatcmve aliam, confueverunt. Si ex reliquis lippitudinis id vitium eft, adjuvat collyrium, quod Afclepias nominatur. Adjuvat ct id, quod ex cro- comagmate fit.

cT/a k^okm collyrium 30 Proprie etiam ad id componitur, quod cf/a k^Iym vo- cant. Habet piperis p. i. *. croci Cilicii, papaveris lacrymae, ceruflae, fingulorum p. ii. *. pforici, gum- mi, fingulorum p. iv. *. Ad Caliginem ocidorum quae propter feneclutemy aut aR-$s am imbecilikatem Jit. At, fi ex fenechite aliave imbeciliitate id eft, recle inungi potcft, et melle quam optimo, et cyprino, et oleo vetere. Commodiflimum tarnen eft, bnlfami

JL 1 2 partem

268 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

partem unam, et olei veteris, aut cyprini partes du- as, mellis quam acerrimi partes tres mifcere. Utilia quoque huic medicamenta funt, quae ad caliginem proxime, quaeque ad extenuandas cicatrices fupra

5 comprehenfa funt. Cuicunque vero oculi caligabunt, huic opus erit multa ambulatione, atque exercitati- one, frequenti balneo, ubi totum quidem corpus perfricandum eft, praecipue tamen caput et quidem irino, donec infudet ; velandumque poftea, nec de-

o tegendum, antequam fudor et calor domi conquie- rint. Tum cibis utendum acribus, et extenuanti- bus : interpolitifque aliquibus diebus, ex finapi gar- garizandum.

De Suffitfione ocidorum.

5 Suffufio quoque, quam Graeci i)7r'oyyGiv nominant, interdum oculi potentiae, qua cernit, fe opponit. Qiiod ft inveteraverit, manu curandum eft. Inter irutia nonnunquam etiam certis obfervationibus dif- cutitur. Sanguinem ex fronte vel naribus mittere ;

oin temporibus venas adurere; gargarizando pituitam evocare ; fuffumigare ; oculos acribus medicamentis inungere, expedit. Victus optimus eft, qui pitui- tam extenuat.

De refolutione oculorum quae paralyfis dicitur.

S Ac ne refolutio quidem oculorum (quam 'aracolhvirit Graeci nominant) aiio vichis modo, vel aliis medica- mentis curanda eft. Expofuiffe tantum genus vitii fatis eft. Igitur interdum evenit, modo in altero o- culo, modo in utroque, aut ex ictu aliquo, aut ex

omorbp comitiali, aut ex diftentione nervorum, qua vehementer oculus ipfe concuflus eft, ut is, neque quoquam intendi poffit, nec omnino confiftat; fedhuc illucve ftne ratione moveatur, ideoque ne confpechim quidem rerum prcfeftet.

5 De Mydriaft ocuhrum.

Non multum ab hoc maio diftat id, quod puffthrtf Graeci vocant. Pupilla effunditur et dilatatur, acief- qne ejus hebefcit ; ac pene diflicillime genus id imbe- cillitatis eliditur» In utraque vero, id eft et paralyfi " " ' ' ' et

Cap. VI. D E MEDICINA. 269

'et mydriafi, pugnandum eft per eadem omnia, quae in caliginc oculorum praecepta funt, paucis tantum mutatis : fiquidem ad caput irino interdum acetum, interdum nitrum adjiciendum eft; melle inungi fatis eft. Quidam in pofteriore vitio calidis aquis ufi re- 5 levatique : quidam ftne ulla manifefta caufa fubito obcaecati funt. Ex quibus nonnulli, cum aliquandiu nihil vidiffent, repentina profufione alvi, lumen re- ceperunt. Quo minus alienum videtur, ex recenti re et interpofito tempore, medicamentis quoque mo- 10 liri dejecliones, qux omnem noxiam materiam in in- feriora depellant.

De imbecillitate oculorum. Pneter heec imbecillitas oculorum eft, ex qua qui- dem interdiu fatis, noclu nihil cernunt ; quod in fce- 1 s minam bene refpondentibus menftruis non cadit. Sed lic laborantes inungi oportet fanguine jecinoris (ma- xime hircini ; ftn minus, caprini) ubi id affum coqui- tur, excepto : atque edi quoque ipfum jecur debet. Licet tamen etiam iifdem medicamentis non inutiliter 20 uti, quae vel cicatrices, vel afpritudinem extenuant. Quidam contrito femine portulacae mel adjiciunt, ea- tenus, ne id ex fpecillo diftillet, eoque inungunt. Exercitationibus, balneo, frictionibus, gargarizatio- nibus iifdem, his quoque utendum eft. 25 Ad oculoSy qui extrinfecus qffenduntur, cum fanguine fuf fufi funt.

Et haec quidem in ipfis corporibus oriuntur. Ex- trinfecus vero interdum u* iclus oculum laedit, ut fan- guis in eo fuffundatur. Nihil commodius eft, quamso fanguine vel columbae, vel palumbi, vel hirundinis in- ungere. Neque id finc caufa fit; cum horumacies ex- trinfecus lcefa, interpofito tempore in antiquum ftatum redeat, celeberrimeque hirundinis. Unde etiam locus fabulae faclus eft, aut pcr parentcs aut id herba cheli- 35 donia reftitui, quod per fe fanefcit. Eorum ergo fan- guis noftros quoque oculos ab externo cafu commo- diflime tuetur, hoc ordine, ut fit hirundinis optimus, deinde palumbi, minime efhcax columbac, ct illi

ipfi,

270 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

ipfi, et nobis. Supra percuffum vero oculum, ad in- • flammationem leniendam, non eft alienum imponere etiam cataplafmata. Sed fal ammoniacus, vel qui- libet alius quam optimus teri debet, fic, ut ei pau- 5 latim oleum adjiciatur, donec craflitudo ftrigmenti fiat. Id deinde mifcendum eft cum hordeacea farina, quae ex mulfo decocla fit. Facile autem, recognitis omnibus, quae medici quoque prodiderunt, appa- rere cuilibet poteft, vix ullam ex iis, quae fupra io comprehenfa funt, oculi vitium effe, quod non fim- plicibus quoque, et promptis remediis fubmovere poflit.

C A P. VII.

l* De aurium morbis, et curationibus.

HACTENUSin oculis ea reperiuntur, in quibus medicamenta plurimum poffint: ideoque ad aures tranfeundum eft ; quarum ufum proximum 20 a luminibus natura nobis dedit. Sed in his aliquanto majus periculum eft, nam vitia oculorum intra ipfos nocent: aurium inflammationes dolorefque, inter- dum etiam ad dementiam mortemque praecipitant. Quo magis inter initia protinus fuccurrendum eft, ne 25 majori periculo locus fit. Ergo, ubi primum dolorem aliquis fenfit, abftinere et continere fe debet. Po- ftero die, fi vehementius malum eft, caput tondere, idque irino unguento calido perungere, et operire. At magnus cum febre vigiliaque dolor exigit, ut fan- 30 guis quoque mittatur. Si id aliquae caufae prohibent, alvus folvenda eft. Cataplafmata quoque calida, fub- indc mutata proiiciunt ; five fceni graeci, fivi lini, five alia farina ex mulfo decocta eft. Recle etiam fubinde admoventur fpongiae, ex aqua calida expreffk. Tum, 35 levato ,dolore, ceratum circumdari debet ex irino, aut cyprino fachim. In quibufdam tamen melius, quod ex rofa faclum eft, proficit. Si vehemens in- flammatio fomnum ex toto prohibet, adjici cataplaf- mati debent papaveris cortices fricli atque contriti

Cap. VII. DE MEDICINA. 271

iic, ut ex his pars dimidia fit; eaquc tum fimul ex paflb mifto decoquatur. In aurem vcro infundere aliquod medicamentum oportet : quod femper ante tepefieri convenit, commodiflimeque per ftrigilcm inftillatur, ubi auris repleta eft, fuper lana mollis ad- $ denda eft, quae humorem intus contineat. Et haec quidem communia funt. Medicamentum vero eft et rofae, et radicum arundinum fuccus, et oleum, in quo lumbrici cocti funt, et humor ex amaris nucibus, aut ex nucleo mali Perficl exprefiiis. Compofita vero 10 ad inflammationem doloremque leniendum hax fcre funt: caftorei, papaveris lacrymae, pares portiones conteruntur, deinde adjicitur his paflum. Vcl pa- paveris lacrymae, croci, myrrhae par modus fic te- ritur, ut invicem modo rofa, modo paflum inftiiletur. 15 Velid, quod amarum in iEgyptia faba eft, conteritur, rofa adje&a. Quibus myrrhae quoque paulum a qui- bufdam mifcetur, vel papaveris lacrymae, aut thus cum muliebri lacte, vei amararum nucum cum rofae fucco. Vel caftorei, myrrhae, papaveris lacrymae20 pares portiones cum paftb. Vel croci p. i. *. myr- rhae, aluminis fciflilis, fingulorum p. iii. ** quibus, cum teruntur, paulatim mifcentur paili cyathi tres, mellis minus cyatho. Idque ex primis medicamen- tis eft. Vel papaveris lacryma ex aceto. Licet etiam 25 compofitione uti Themifonis ; quae habet caftorei, opopanacis, papaveris lacrymae ex aceto, fingulorum p. ii. * fpumae lycii p. iv. *. quae contrita paflb excipiuntur, donec cerati craflitudinem habeant ; at- que ita reponuntur. Ubi ufus requiritur ; rurfus 30 idem medicamentum, adjeclo fpecillo paflb, teritur. Iliud perpetuum eft, quotiefcunque craflius medica- mcntum eft, quam ut in aurem inftillari poflit, ad- jiciendum eum efle humorem, ex quo id componi debet, donec fatis liquidum fit. 35

Si vero pus quoque aurcs habent, recle lycium per fe infunditur; aut irinum unguentum; aut porri luc- cus cum melle; aut centaurea: fuccus cum paflb; aut punici maii duicis fuccus in ipfius cortke tepcfactus,

adjecta

272 A. CORN. CELSUS. Lib. VI.

adjecla myrrhae exigua parte. Recle etiam mifcen- tur myrrhae, quam s-Ta/lh cognominant, p. i. * croci tantundem, nuces amarae xv. mellis fefquicyathus ; quae contrita, cum utendum eft, in cortice mali pu- 5 nici tepefiant. Ea quoque medicamenta, quae oris exulcerati caufa componuntur, aeque ulcera aurium fanant. Quae fi vetuftiora funt, et multa fanies fluit, apta compofitio eft, quae ad auclorem Erafiftratum refertur ; piperis, croci, fingulorum p. i. *. myrrhae,

iomifyos cocli, fingulorum p. ii.*. aeris combufti p.ii.*. haec ex vino teruntur : deinde ubi inaruerunt, adji- ciuntur pafii heminae tres, et fimul coquuntur. Cum utendum eft, adjicitur his mel et vinum. Eft etiam Ptolemaei chirurgici medicamentum, quod habet len-

15 tifci, gallae, fingulorum p. i. * omphacii p. i. *. fuc- cum punici mali. Eft Menophili validum admodum, quod ex his conftat : piperis longi p. i. *. caftorei p. ii. myrrhae, croci, papaveris lacrymae, nardi Syri- aci, thuris, malicorii, ex iEgyptia faba partis interi-

20 oris, nucum amararum, mellis quam optimi, fingulo- rum p. iv. *. Quibus, cum teruntur, adjicitur ace-r tum, quam acerrimum, donec craflitudo in his pafli fiat. Eft Cratonis : cinnamomi, cafiae, fingulorum p. i. nardi, lycii myrrhae, fingulorum p. i. * aloes

25 p. ii. *. mellis cyathi tres, vini fextarius. Ex qui- bus vinum cum lycio decoquitur; deinde his alia mifcentur. At fi multum puris, malufque odor eft, aeruginis rafae, thuris, fingulorum p. ii. *, mellis cya- thi duo, aceti quatuor fimul incoquuntur; ubi uten-

3odum eft, dulce vinum mifcetur. Aut aluminis fcifii- lis, papaveris lacrymae, acaciae fucci par pondus mif- cetur, hifque adjicitur hyofcyami fucci dimidio mi- nor, quam unius ex fuperioribus, portio ; eaque trita ex vino diluuntur. Per fe quoque hyofcyami fuccus

35 fatis proficit. Commune vero auxilium adverfus om- nes aurium cafus, jamque ufu comprobatum Afcle- piades compofuit. In eo funt cinnamomi, cafiae, fin- gulorum p. i. *. floris junci rotundi, caftorei, piperis albi, longi, amomi, myrobalani, fingulorum fcrupuli

duo.

Cap. VII. DE MEDICINA. 273

chio, thuris mafculi, nardi Syriaci, myrrhac pinguis, croci, fpumae nitri, fingulorum p. ii. *. Qiiae lepa- ratim contrita, rurfus mifta, ex aceto conteruntur; atque ita condita, ubi utendum eft, aceto diluuntur. Eodem modo commune auxilium auribus laboranti- s - bus eft Polybii fphragis ex dulci vino liquata. Quae compofitio priori libello continetur. Quod fi et fa- nies profluit, et tumor eft, non alienum eft, mifto vino per oricularium clyfterem eluere; et tum infun- dere vinum aufterum cum rofa mixtum, cui fpodii 10 paululum fit adjechim, aut lycium cum lacle, aut herbae fanguinalis fuccum cum rofa, aut mali punici fuccum cum exigua partc myrrhae. Si fordida quo- que ulcera funt, melius mulfo eluuntur ; et tum ali- quod ex his, quae fupra fcripta funt, quod mel ha- 15 beat, infunditur. Si magis pus profiuit, et caput uti- que tondcndum eft. et multa calida aqua perfunden- dum, et gargarizandum ; et ufque ad laflitudinem ambulandum, et cibo. modico utendum eft. Si cruor quoquc ex uiceribus apparuit, lycium cum lacle ck-fv> bet infundi ; vel aqua, in qua rofa decocla fit, facco ; aut herbae (anguinalis, aut acaciae adjeclo. Quod fi fuper ulcera caro increvit, eaquc mali odoris, fangui- nem fundit, aqua tepida elui debet ; tum infundi id, quod ex thure et aerugine, et aceto, et melle fit, aut25 inel cum serugine incoclum. Squama quoque aeris cum fandaracha contrita per fiftulam recle inftillatur. Adverfus awium Vermes,

Ubi vero vermes orti funt, fi juxta funt, protra- hendi priculario fpecillo funt : fi longius, medica- 30 mentis enecandi ; cavendumque, ne poftea nafcan- tur. Ad utrunque proficit album veratrum cum a- eeto contritum. Eiui quoque aurem oportet vino, in quo marrubium decochim fit. Sic emcrtui ver- mes in primam auris partem provocabuntur, undejs facillime educi poffunt.

Ad compreffa aunum foramlna.

Sin foramen auris cOmpreilum eft, et intus crafia fanies fubeft, mel quam optimum addenduin eft. Si

M ra ki

I7f A CORN. CELSUS Lib. V£

id parum proficit, mellis cyatho et dimidio, eeruginis rafae p. ii. * adjiciendum eft, incoquendumque, et eo utendum. Iris quoque cum melle idem proficit. Item mellis et rofae fcrupuli duo. Item galbani p. ii.

5 myrrhae cum melle, et fellis taurini, fingulorum p. ii. *.*vini quantum fatis eft ad myrrham diluendam, Ad Gravem auditum. Ubi vero gravius aliquis audire ccepit (quod ma- xime poft longos capitis dolores evenire confuevit)

rc>in primis aurem ipfam confiderare oportet. Appa- rebit enim, aut crufta, qualis fuper ulcera innafcitur, aut fordium coitus. Si crufta eft, infundendum eft aut oleum calidum, aut cum melle aerugo, vel porri fuccus aut cum mulfo nitri paulum. Atque, ubi

15 crufta a corpore jam recedit, eluenda auris eft a- qua tepida ; quo facilius ea per fe diducfo. oriculario fpecillo protrahatur. Si fordes eaeque molles funt, eodem fpecillo eximendae funt. At, fi durae funt, acetum et cum eo nitri paululum cojiciendum eft t

20 c^mque emollitae funt, eodem modo elui aurem, pur- garique oportet. Quod fi capitis gravitas manet, at- tondendum idem ; et leniter, fed diu perfricandum eft, adjecfco vel irino vel laureo oleo, fic ut utrilibet paulum aceti mifceatur : tum diu ambulandum, le-

2>niterque poft unctionem 'aqua calida caput foven- dum : cibifque utendum ex imbecilliflima et media materia; magifque affumendae dilutae potiones: non- rmnquam gargarizandum eft. Infundendum autem in aures caftoreum cum aceto et laureo oleo et fucco

^oradiculae corticis: aut cucumeris agreftis fuccus, ad- jectae rofae foliis contritis. Immaturae quoque uvae fuccus cum rofa inftillatus, adverfus furditatem fa~ tis proficit.

Ad Sonitum aurium intra feipfas. 35 Aliud vitii genus eft, ubi aures intra feipfas fo- nant. Atque hoc quoque fit, ne externum fonum accipiant. Leviflimum eft, ubi id ex gravedine eft : pejus, ubi ex morbis, capitifve longis doloribus in- cidit: peffimum, ubi, magnis morbis venientibus,

maxi-

Cap. VII. DE MEDICINA. 275

maximequc comitiali, provenit. Si ex gravedine eft, purgare aurem oportet, et fpiritunT continere, do- nec, inde humor aliquis exfpumet. Si ex morbo vel capitis dolore, quod ad exercitationem, frictionem, perfufionem, gargarizationemque pertinet, eadem fa- 5 cienda funt : cibis non utendum nifi extenuantibus : in aurem dandus radiculae fuccus cum rofa, vel cum fucco radicis ex cucumere agrefti, vcl caftoreum ex aceto, et laureo oleo. Veratrum quoque cum aceto conteritur, deinde melle coSo excipitur, et deinde 19 collyrium factum in aurem demittitur. Si fine his coepit, ideoque novo metu terret, in aurem dari de* bet caftoreum cum aceto, vel irino, vel laureo oleo ; aut huic miftum caftoreum cum fucco nucum ama- rarum; aut myrrha et nitrum cum rofa et aceto, 1$ Plus tamen in hoc quoque proficit vichis ratio : ea- demque facienda funt, qux fupra comprehendi,. cum majore quoque diligentia : et praeterea, donec is fonus finiatur, a vino abftinendum. Quod ft fimul et fonus, et inflammatio eft, laureum oleum conjecifle abtm- 2© de eft aut id, quod ex amaris nucibus exprimitur; quibus quidam vel caftoreum, vel myrrham mifcent,

Ad ea, quae in aurem inciderunt, exirahenda. Solet etiam interdum in aurem aliquid incidere, ut calculus, aliquodve animal. Si pulex intus eft, 2$ compeliendum eo lanae paulum eft ; quod ipfe is fu- bit, et fimul extrahitur. Si non eft fecutus, aliudve mimal eft, fpecillum lana involutum in refinam quarn jlutinofiflxmam, maximeque terebintliinam demit- rendum, idque in auiem injiciendum, ibique ver- 3« rendum eft, utique enim comprehendet et eximet. mii aliquid exanime eft, fpecillo oriculario protra- rendum eft, aut hamulo retufo paulum recurvato. Si ifta nihil proficiunt, poteft eodem modo refina pro- rahi. Sternutamenta quoque admota id commode 35 ilidunt, aut oriculario clyftere aqua vehementer in- :us compulfa. Tabula quoque collocatur media in- laerens capitibus utrmque pendentibus, fuperque :am homo cieligatur in id latus verfus, cujus auris

.. M m 2 ei>

275 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

eo modo laborat, fic ut extra tabulam emineat : tum malleo caput tabulae, quod a pedibus eft, feritur ; at* que ita concuffa aure, id quod ineft, excidit.

5 C A P. VIII.

De Narium mcrbis et curationibus.

"^yARES vero intus exulceratas fovere oportet vapore aquae calidae. Id eft fpongia expreffa

10 atque admota, fit et fubjeclo vafe oris angufti cali- da aqua repleto. Poft id fomentum, illinenda ulcera fant, aut plumbi recremento, aut ceruffa, aut argenti fpumam cum quolibet horum aliquis conterit, ei- que dum teritur invicem vinum et oleum myrteum

15 adjicit donec mellis crailitudinem fecerit. Sin autem ea ulcera circa nares funt, plurefque cruftas et odo- rem fcedum habent, quod genus Graeci o&meu appel- lant ; fciri quidem debet, vix ei malo poffe fuccurri. Nihilominus tamen haec tentari poffunt ; ut caput

20 ad cutem tondeatur, affidueque vehementer perfrice- tur, multa calida aqua perfundatur : multa ei ambu- latio ftt ; cibus modicus, neque acer, neque valentif- fimus. Tum in narem ipfam, mel cum exiguo mo- do refina^ terebinthinae conjiciatur (quod fpecillo

25 quoque involuto lana fit) attrahaturque fpiritu is fuccus, donec in ore guftus ejus fentiatur. Sub his enim cruftae refolvuntur, quse tum per fternutamen- ta elidi debent. Puris uiceribus vapor aquae calidx fubjiciendus eft : deinde adhibendum aut lycium ex

3ovino /dilutum, aut amurca, aut omphacium, aut menthse, aut marrubii fuccus; aut atramentum futori- um, quod candens fachim, deinde contritum fit ; aut interior fcillae pars contrita; fic ut horum cuilibetmel adjiciatur. Cujus in caeteris admodum exigua pars

35 effe debet; in atramento futorio tanta, ut ea miftura liquida fiat ; cum fcilla utique pars major ; involven- dumque lana fpecillum eft, et in eo medicamen in- tingendum, eoque ulcera implenda funt. Rurfufque linamentum involutum et oblongum eodem medica-

mento

Cap. \rn. D E MEDICINA. 277

mento illinendum, demittendumque in narem eft, et ab inferiore parte leniter deligandum. Idque per hiemem et ver bis die ; per aeftatem et autumnum, ter die iieri debet. Interdum vero etiam in naribus cHrunculae quaedam fimiles muliebribus mammis 5 nafcuntur, haeque imis partibus, quae carnofiflimse funt, inhaerent. Has curare oportet medicamentis adurentibus; fub quibus ex toto confumuntur. Polypus vero eft caruncula, modo alba, modo fub- rubra, quae narium ofli inhaeret ; et modo ad la- 10 bra pendens narem implet, modo retro per id fora- meri, quo fpiritus a naribus ad fauces defccndit, a- deo increfcit, uti poft uvam confpici poflit ; ftran- gulatque hominem, maxime auftro aut euro flante ; fereque mollis eft, raro dura; eaque magis fpiritum 15 impedit, et nares dilatat ; quae fere nzfyuA? eft, ita- que attingi non debet. Illud aliud genus fere qui- dem ferro curatur ; interdum tamen inarefcit ; fi ad- dita in narem per linamentum aut penicillum ea com- pofitio eft, quae habet minii finopici, chalcitidis, cal- 2© cis, fandarachae, fingulorum p. i. *. atramenti fu- torii p. ii. *.

C A P. IX.

De Dmtium dolorey et curationibus. 25

1N dentium autem dolore, qui ipfe quoque maxi- mis tormentis annumerari poteft, vinum ex toto circumcidendum eft: cibo quoque primo abftinen- dum, deinde eo modico mollique utendum, ne man- 33 dentis dentes irritet : tum extrinfecus admovendus per fpongiam vapor aquae calidae ; imponendumque ceratum ex cyprino aut irino factum, lanaque id comprehendendum, caputque velandum eft. Quod fi gravior is dolor eft, utiliter et alvus ducitur, et ca- 3 ^ lida cataplafmata fuper maxillas injiciuntur, et ore humor calidus cum medicamentis aliquibus contine- tur, faepiufque mutatur. Cujus rei caufa et quin- quefolii radix in vino mifto coquitur; et hyofcyami

radi::

278 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

, radix vcl in pofca, vel in vino mixto coquitur fic, ut paulum his falis adjiciatur ; et papaveris non ni- ,mium aridi cortices, et mandragorae radix, eodenl modo. Sed in his tribus utique vitandum eft, ne, 5 quod hauflum erit, devoretur. Ex populo quoque alba cortex radicis in hunc ufum in vino mixto rec"te coquitur, et in aceto cornu cervinum rafum et ne- peta cum teda pingui : ac item ficus pinguis vel in mulfo, vel in aceto et melle, ex quibus cum ficus de-

jo co&a eft, is humor percolatur. Specillum quoque lana involutum in calidum oleum demittitur, eoquc ipfo dens fovetur. Quinetiam quaedam quafi cata- plafmata in dentem ipfum illinuntur, in quem ufum ex malo punico acido atque arido malicorii pars in^

15 terior cum pari portione et gallae et pinei corticis conteritur, mifceturque his minium : eaque contrita aqua pluviatili coquuntur: aut panacis, papaveris lacrymae, peucedani, uvae tamineae fine feminibus pares portiones conteruntur: aut galbani partes tres,

20 papaveris lacrymae pars quarta. Quicquid dentibus admotum eft, nihilominus fupra maxillam ceratum (quale fupra pofui) effe debet lana obte&um. Qui- dam etiam myrrhae, cardamomi, fingulorum p. i. *. croci, pyrethri, ficorum, piperis, fingulorum p. iv. *.

25 finapis p. viii. *. contrita linteolo iliinunt, impo- nuntque in humero partis ejus, qua dens dolet ; li is fuperior eft, a fcapuiis ; li inferior, a peclore : idque dolorem levat, et cum levavit, protinus fubmovendum eft. Si vero exefus eft dens, feftinare ad eximendum

30 eum, nifi res coegit, non eft neceife : fed cum omni- bus fomentis, quae fupra pofita funt, adjiciendae quaedam valentiores compofitiones funt, quae dolo- rem levant, quales hse funt, habet autem papaveris lacrymae p. i. *. *?iperis p. ii. *. pforeos p. x. quae

35 contrito galbano excipiuntur, idque circumdatur : aut Menemachi, maxime ad maxillares dentes, in qua funt, croci p. i. *. cardamomi, thuris fuliginis, fico- rum parvorum, pyrethri, fingulorum p. iv. finapi p. viii. * Qiiidam autem immifcent pyrethri, piperis,

elaterii

Cap. X. DE MEDICINA. 279

elaterii, fingulorum p. i. *. aluminis fciffilis, papa- vcris lacrymac, uvae tamineae, fulphuris ignem non experti, bituminis, lauri baccarum, finapis, fingulo- rum p. ii. Quod fi dolor eximi eum cogit, et pi- peris femen cortice liberatum, et eodem modo bacca 5 hederae conjecta in id foramen, dentem findit, ifque forte ftans excidet. Et plani pifcis (quam nos pafti- nacam, Graeci T^yhra vocant) aculeus torretur, deinde conteritur, refinaque excipitur, quae denti circuni- data hunc folvit. Etalumen fciffile in id foramen con- 10 tecium dentem citat. Sed id tum canna involutum in lanula demitti commodius eft; quia fic dente fer- vato, et dolorem levat. Haec a Medicis accepta funt, fed agreftium experimento cognltum eft, cum dens dolet, herbam mentaftrum cum fuis radicibus velii 15 debere, et in pelvem conjici, fupraque aquam infun- di, collocarique juxta fedentem hominem undique vefte conteclum; tum in pelvem candentes filices demitti, fic, ut aqua tegantur, hominemque eum hiante ore vaporem excipere, ut fupra diclaim eft,2o undique inclufum. Nam et fudor plurimus fequitur, ct per os continens pituita defluit ; idque faepe lon- giorem, faepe annuam valetudinem bonam praeftat.

C A P. X. ~s

De Tonfillisy et earum cura.

SI vero tonftllae fine eYulceratione per inflamma- tionem intumuerunt, -caput velandum eft, ex- trinfecus is locus vapore calido fovendus; multago ambulatione utendum; caput in leclo fublime ha- bendum; gargarizandumque eft ex reprimentibus. Radix quoque ea, quam dulcem appellant, contufa ct in paftb mulfove decocla, idem praeftat. Leniter- que quibufdam medicamentis eas illini non alienura 53 eft; quae hoc modo fiunt. Ex malo punico dulci fuccus exprimitur, et ejus fextarius in leni igne co- quitur, donec ei mellis crafiitudo fit ; tum croci, myrrhae, aluminis fciffilis, fingulorum p. ii. *. per

fe

28© A. CORN. CELSUS Lib..VI.

fe conteruntur, paulatimque his adjiciuntur vini le- nis cyathi duo, mellis unus ; deinde priori fucco ifta- mifcentur, et rurfus leniter incoquuntur: aut ejuf- dem fucci fextarius eodem modo coquitur, atque ea- 5 dem ratione trita ei adjiciuntur haec ; nardi p. *. omphacii p. i. *. cinnamomi, myrrhae, cafiae, fingu- lorum p. i. * Eadem autem haec et auribus et nari- bus purulentis accommodata funt. Cibus quoque in hac valetudine lenis efle debet, ne exafperet.

lo Quod fi tanta inflammatio eft, ut fpiritum impe* diat, in leclo conquiefcendum : a cibo abftinendum, neque aflumendum quicquam praeter aquam calidam eft : alvus qudque ducenda eft : gargarizandum ex fico et mulfo : illinendum mel cum omphacio, intrin-

15 fecus admovendus, fed aliquanto diutius, vapor aquac calidae, donec ea fuppurent, et per fe aperiantur, Si pure fubftante non rumpuntur hi tumores, inci- dendi funt, deinde ex mulfo calido gargarizandum ex fico. At, fi modicus quidem tumor, et exulcc-

20 ratio eft, furfurum cremori ad gargarizandum paur lum mellis adjiciendum eft, illinendaque ulcera hoc medicamento : pafli quam dulciflimi tres hemiflae ad unam coquuntur; tum adjicitur thuris p. i. *. croci, myrrhae, fingulorum, p. i."^. leniterque omnia rurfus

25 fervefcunt. Ubi pura ulcera funt, codem furfurum cremore, vel lacle gargarizandum eft. Atque hic quoque cibis lenibus opus cft ; quibus adjici dulce vinum poteft.

funt, et parum pura ac rubicunda funt,- opti- 35 me his medicamentis curantur, quae fuprapofita ex malis punicis fiunt. Continendufque fiepe ore re- primens cremor eft, cui paulum mellis fit adjeclum : utendum ambulationibus, et non acri. cibo. Simul atquc vcro pura ulcera effe cceperunt, lenis humor,

C A P. XI.

interdum

Cap. XI. DE MEDICINA. 281

interdum etiam quam optima aqua ore continenda eft. Prodeftque affumptum purum vinum, pleniorque cibus, dum acribus vacet : infpergique ulcera debent alumine fcilfili, cui dimidio plus gallae immaturae fit adjechim. Si jam cruftas habent, quales in aduftis 9 elTe confuerunt, adhibendae funt hae compofitiones, quas Graeci £rbifat nominant. Junci quadrati, myr- rhae, fandarachae, aluminis, pares portiones : aut croci, myrrhae, iingulorum p. ii. *. iridis, aluminis fcillilis, fandarachae, fingulorum p. iv. * junci qua- io drati p. viii. * aut gallae, myrrhae, fingulorum p. ii. *, aluminis fcifiiiis p. ii. **. rofae foliorum p. iv. *. Quidam autem croci p. *. aluminis fcifiilis, myrrhae, fingulorum p. i. *. fandarachae p. ii. *. junci qua- drati p. iv. * mifcent. Priora arida infperguntur : 15 hoc cum melle iilinitur ; neque ulceribus tantum, fed etiam tonfillis. .Verum ea longe periculollflima funt uicera, quas apS-a? Graeci appellant ; fed in pue- ris, hos enim faepe confumunt, in viris et mulie- ribus idem periculum non eft Haec ulcera a gingi- 20 vis incipiunt; deindepalatum, totumque osoccupant; tum ad uvam faucefque defcendunt, quibus obfeiTis, non facile fit, ut puer convalefcat, ac miferius etiam eft, 11 laclens adhuc infans eft, quo minus imperari remedium aliquod poteft. Sed imprimis nutrix co-2j genda eft exerceri ambulationibus hifque operibus, quae fuperiores partes movent : mittenda in balner um, jubendaque ibi calida aqua mammas perfundere: tum alenda cibis lenibus, et his qui non facile cor- rumpuntur: potiones, 11 febricitat puer, aquae : 11 30 line febre eft, vini diluti, ac, fi alvus nutrici fubfiftit, ducenda eft. Si pituita in os ejus coit, vomere de- bet. Tum ipfa ulcera perungenda funt melle, cui rhos quem Syriacum vocant, autamarne nuces adjeclx funt : vel miftis inter fe rofae foliis aridis, nucleis3s: pineis," menthae coliculo, melle, vel eo medicamento, quod ex moris lit : quorum fuccus eodem modo, quo punici mali, ad mellis craflitudinem coquitur, eademquc ratione ei crocum, myrrha, alumen, vi-

N n num,

2Ui A. COIiN. CELSUS Lib. Vl^

num, et mel mifcetur. Neque quicquam dandum, ad quod humor evocari poflit. Si vero jam firmior puer eft : gargarizare debet his fere, quae fupra com- prehenfa funt. At, fi lenia medicamenta in eo pa- 5 rum proficiunt, adhibenda funt ea, quae adurendo cruftas ulceribus inducant. Quale eft fciffile alumen, vel chalcitis, vel atramentum futorium. Prodeft etiam fames et abftinentia, quanta maxima imperari poteft. Cibus debet effe lenis. Ad purganda tamen ulcera, lointerdum cafeus ex melle re&e datur.

C A F. XII.

De Linguae ulceribus.

tj T I N G U JE quoque ulcera non aliis medicamentis JLj egent, quam quae prima parte fuperioris capi- tis expofita funt. Sed quae in latere ejus nafcuntur, diutilfime durant. Videndumque eft, num contra dens aliquis acutior fit, qui fanefcere faepe ulcus eo

2© loco non finit, ideoque limandus eft.

C A P. XIII.

De Parcdontidibus, gingivarum tubercu!is9 deque aliis, idceribus gingivaru?n.

SOLENT etiam interdum juxta dentes in gingi- vis tubercula quaedam oriri dolentia ; ttol^cvti^x Graeci appellant. Haec initio leniter fale contrito perfricare oportet ; aut inter fe mixtis fale foffili 30 combufto, cupreffo, nepeta ; deinde eluere os cremore lenticulae, et inter haec hiare, donec pituitae fatis profluat. In majore vero inflarnmatione iifdem me- dicamentis utendum eft, quae ad ulcera oris fupra- pofita funt: et mollis linamenti paulum involvendum 35 aliqua compofitione ex hi?, quas a^n^ac vocari dixi : demittendumque id inter dentem et gingivam. Quod fi durior erit, et id prohibebit, extrinfecus admoven- dus erit fpongiae vapor calidus, imponendumque ceratum, Si fuppuratio fe oftendet, diutius eo va-

pore

Cap. XIV. DE MEDICINA. 283

pore utendum erit: erit et continendum ore calidum mulfum, in quo ficus decocta fit. Itemque fubcru- dum incidendum, ne, fi ibi diutius pus permanferit, os laedat. Qiiod fi major is tumor eft, commodius totus exciditur, fic ut ex utraque parte dens libere- 5 tur. • Pure exempto, fi levis plaga eft, fatis eft ore cali- dam aquam continere, et extrinfecus fovere eodem vapore : fi major eft, lenticulae cremore uti, iifdem medicamentis, quibus caetera ulcera oris cur^ntur. Alia qucHjue ulcera in gingivis plerumque oriuntur, 10 quibus eadem, quae in reliquo ore, fuccurrunt. Ma- xime tamen mandere liguftrum oportet, fuccumque I eum ore continere. Fit etiam interdum, ut ex gingi- vae ulcere, five vraf>oJ**TiJi? fuit, five non fuit, diutius pus feratur, quod dente aut corrupto, aut fracfco, 15 vel aliter vitiato offe : maximeque id per fiftulam venire confuevit. Ubi incidit, locus aperiendus, dens eximendus ; tefta oflis, fi qua exceftit, reciden- da eft ; fi quid vitiofi eft, radendum. Poft quae, quid fieri debeat, fupra in aliorum ulcerum curatione2<a comprehenfum eft. Si vero a dentibus gingivae re- cedunt, eaedem antherae fuccurrunt. Utile eft etiam pira aut mala non permatura mandere, et ore eum humorem continere. Idemque praeftare non acre acetum in ore retentum poteft. 25

C A P. XIV. De Uvae morbo, et curatlom.

UVAE vehemens inftammatio terrere quoque^o debet. Itaque in hac abftinentia necefiaria eft, et fanguis recte mittitur; et, fi id aliqua rcs prohi- bet, alvus utiliter ducitur : caputque fuper haec ve- landum, et fublimius habendum eft : tum aqua gar- garizandum, in qua iimul rubus et lcnticula decocra35 fit. Illinenda autem ipfa uva vel omphacio, vei galla, vel alumine fcifiili, iic ut cuilibet eorum hiei adjiciatur. Eft etiam meclicamentum huic aptum, quod Andronium appellatnr, conftat cx his; alumine

N n 2 fcifiiii

234 A. CORN. CELSUS Lib. VI.

fciiTili, fquama seris rubri, atramento futorio, galla, myrrha, mify ; quae per fe contrita, miftaque rurfus pauktim adjecto vino auftero, teruntur, donec his mellis craffitudo fit. Ubi horum aliquo illita uva eft. 5 Chelidonice quoque fucco per cochlear illita uva ma- xime prodeft, fere multa pituita decurrit : cumque ea quievit, ex vino calido gargarizandum. Quod fi minor in ea inflammatio, lafer terere, eique aajicere frigidam aquam fatis eft, eamque aquam cochleari

i-c exceptam ipfi uvae fubjicere. Ac mediocriter eam tumentem aqua quoque frigida, eodem modo fub-

* jecta, reprimit. Ex eadem autem aqua gargarizan- dum quoque eft, quae vel cum Jafere, vel fine eo, hac curatione uvae fubjecla eft.

C A P. XV.

De Cancro oris.

SI quand© autem ulcera oris cancer invafit, pri- mo confiderandum eft, num malus corporis habitus fit, eique occurrendum : deinde ipfa ulcera curanda. Quod fi in fumma parte id vitium eft, fa- tis proficit anthora, humido ulceri arida infperfa : fic- ciori, cum exigua parte mellis illita. Si paulo altius, 25 chartse ccmbuftae partes duas, auripigmenti pars una. Si penitus malum defcendit, chartee combuftae partes tres, auripigmenti pars quarta aut pares portiones fa- lis fricri, et iridis fricbe : aut item pares portiones chalcitidis, calcis, auripigmenti. NecelTarium autem 30 eft linamentum iri rofa tingere, et fuper adurentia medicamenta imponere ; ne vicinum et fanum locum laedant. Quidam etiam in acris aceti heminam fric- tum falem conjiciunt, donec tabefcere definat; dein- de id acetum coquunt, donec exficcetur; eumque fa- 35 lem contritum infpergunt. Quoties autem medica- mentum injicitur ; et ante et poft os diluendum eft vel cremore lenticulae, vel aqua, in qua aut eryum, aut oleae, aut verbenae decoclae fint, fic, ut cuilibet ecrum paulum mellis mifceatur. Acetum quoque ex ^ ' fcilla

Cap. XVI. D E M E D I C IU"A. 285

fcilla retentum ore, fatis adverfus haec ulcera profi- cit : ex aceto coclo fali, ficut fupra demonftratum eft, rurfus miftum acetum fed et diu continere utrumli- bet, et id bis aut ter die facere, prout vehemens ma- lum eft, neceflarium eft. Quod fi puer eft, cui id in- 5 cidit, fpecillum lana involutum in medicamentum demittendum eft, et fuper ulcus tenendum ; ne per jmprudentiam adurentia devoret. Et, fi dolor in gin- givis eft, moventurque aliqui dentes, refici eos opor- tet, nam curationes vehementer impediunt. Si nihil 10 medicamenta proficient,ulcera erunt adurenda. Quod tamen in labris ideo non eft necefiarium, quoniam excidere commodius eft. Et id quidem, aeque aduf- tum, atque excifum, fine ea curatione, quae corpori manu adhibetur, impleri non poteft. Gingivarum 15 vero ofla, quae hebetia funt, in perpetuum uftione nudantur ; neque enim poftea caro increfcit. Impo- nenda tamen aduftis lenticula eft, donec fanitatcm, <malis efle poteft, recipiant.

20

C A P. XVI.

De Parotldibas quae fub auribus oriuntrur.

HiE C in capite fere medicamentis egent. Sub ip- fis vero auribus oriri ts/wt/Xk folent ; modoin^s fecunda valetudine, ibi inflammatione orta; modo poft longas febres, illuc impetu morbi converfo. Id stbfceflus genus eft. Itaque nullam novam curatio-nem defiderat : animadverfionem tantummodo hanc ha- bet neceflariam, ut, fi fine morbo id intumuit, pri- 30 mum reprimentium experimentum eft : fi ex adverfa valetudine, illud inimicum eft, maturarique et quam primum aperiri commodius eft.

C A P. XVII. De Umbilki preminentis curatione.

A D umbilicos vero prominentes, ne mcmu ferro- ±jl que utendum fit, ante tentandum eft, ut abfti- neant, alvus his ducatur : imponatur fuper umbili- cum id, quod ex his conftat; Cicutx et fuliginis, fin-

gulorum

286 A. CORN. CELSUS Lib. VL

gulorum p. i. * cerufTae elotae p. iv. *; plumbi eloti p. viii. ovis duobus ; quibus etiam folani fuccus adjicitur. Hoc dilutius impofitum effe oportet; et interim conquiefcere hominem : cibo modico uti, fic 5 ut vitentur omnia inflantia.

CAP. XVIII.

De obfc&narum fartium vitiis, et curationibus.

ioT)Roxima funt ea, quae ad partes obfcoenas perti- nent ; quarum apud Graecos vocabula et tole- rabilius fe habent, et accepta jam ufu funt, cum om- ni fere medicorum volumine atque fermone ja&en- tur : apud nos foediora verba, ne confuetudine qui-

15 dem aliqua verecundius loquentium commendata funt : ut difficilis haec explanatio fit, limul et pudo- rem, et artis praecepta fervantibus. Neque tamen ea res a fcribendo deterrere me debuit. Primum, ut omnia, quae falutaria accepi, comprehenderem : dein,

20 quia in vulgus eorum curatio etiam praecipue cog- nofcenda eft, qu2e invitiffimus quifque alteri oftendit. De Colis morbis, et curationibus. Igitur fi ex infiammatione coles intumuit, reduci- que fumma eutis, aut rurfus induci non poteft, mul-

25 ta calida aqua fovendus locus eft. Ubi vero glans eonte&a eft, oriculario quoque clyftere inter eam cu- temque aqua calida inferenda eft; fi mollita fic et ex- tenuata cutis ducenti paruit, expeditior reliqua cu- ratio eft : fi tumor vicit, imponenda eft vel lenticula

30 vel marrubium, vel oleae folia ex vino cocla, fic ut cuilibet eorum, dum teritur, mellis paulum adjicia- tur : furfumque coles ad ventrem deligandus eft 1 quod in omni curatione ejus neceflarium eft : ifque homo continere fe, et abftinere a cibo debet, et po-

35 tione aquae tantum a fiti vindicari. Poftero die rur- fus adhibendum iifdem rationibus aquae fomentum eft, et cum vi quoque experiundum, an cutis fequa- tur : eaque, ft non parebit, leviter fummo fcalpello conciderida erit : nam, cum fanies profluxerit, exte-

nuabitur

Cap. XVIII. DE MEDICINA. 287

nuabitur is locus, et facilius cutis ducctur. Sive au- tem hoc modo vicla erit, five nunquam repugnaverit; ulcera vel in cutis ulteriore parte, vel in glande, ul- trave eam in cole reperientur : quae neccilc eft, aut pura fi^cave fint, aut humida et purulenta : li ficca j funt primum aqua calida fovenda funt : deinde imponendum lycium ex vino eft, aut amurca coc- ta cum eodem, aut cum rofa butyrum. Si levis iis humor eft, vino eluenda funt ; tum butyri et rofae et mellis paulum, et refinae terebinthinae pars quarta IO adjicienda eft, eoque utcndum. Aut, fi pus ex iis profluit, ante omnia elui mulfo calido debent : tum imponi piperis p. i. * myrrhae p. ii. * croci, mifyos cocti, fingulorum p. ii. *. quae ex vino auftero co- quuntur, donec mellis craflitudinem habeant. Ea- I5 dem autem compofitio tonfillis, uvcc madenti oris na- riumque ulceribus accommodata eft. Aliud ad eam, ^iperis p. i. *. myrrhae p. i. * croci p. ii. mifyos cocli p. i. * ceris combufti p. ii. * quae primum ex vino auftero conteruntur; deindc, ubi inaruerunt, 2Q iterum teruntur ex pafli tribus cyathis, et incoquun- tur, donec vifci craflitudinem habeant. iEriigo quo- que cum coclo melle, et ea, quae ad oris ulcera fu- pra comprehenfa funt, curant. Aut Erafiftrati com- pofitio, r.ut Cratonis, recle fuper purulenca naturalia2r imponitur. Folia quoque oleae ex novem cyathis, vini coquuntur ; his adjicitur aluminis fciflilis p. iv. *. lycii p. viii. x. mellis fefquicyathus : ac, fi plus puris eft, id medicamentum ex melle : fi minus, ex vino diluitur. Illud pcrpetuum eft ; poft curatio- -<> ncm, dum inflammatio manet, quale lupiayvHtum e,ft, cataplafma fupra dare, et quotidie ukera eadem ratione curare. Quod fi pus et multum, et cum ma- lo odore coepit profluere, elui cremore lenticulae de- bet, fic, ut ei mellis paulum adjiciatur : aut oleae aut 35 lentifci folia ; vel marrubium decoquendum eft, eo- que humore eodem modo cum melle utendum : im- ponendaque eadem ; aut etiam omphacium cum mel- le ; aut id, quod ex aerugine et meile ad aures fit ;

aut

2t$ A. CORN. CELSUS. Lib. VI.

aut compofitio Andronis ; aut arithera, fic, ut ei pau- lum mellis adjiciatur. Quidam ulceraomnia, de qui- bus adhuc dictum eft, lycio ex vino curant.

Si vero ulcus latius atque altius lerpit, eodem mo- 5 do elui debet : imponi vero, aut aerugo, aut bmpha- cium cum melle; aut Andronis compofitio; aut mar- rubii, myrrhae aut croci, aluminis fcifiilis cocti, ro- fae foliorum aridorum, gallae, fingulorum p. i. *. mi- nii finopici p. ii. * quae per fe finguh primurn terun-

iotur; deinde juncla iterum, melle adjeclo, donec li- quidi cerati craffitudinem habeant; tum in ameo vafe leniter coquuntur, ne fuperfiuant ; cum jam guttae indurefcunt, vas ab igne removetur: idque medica- mentum prout opus eft, aut ex melle aut ex vino

i$liquatur. Idem autem per fe etiam ad fiftulas utile eft. Solet etiam interdum ad nervos ulcus defcen- dere ; profluitque multa pituita, fanies tenuis mali- que odoris, non coacla, aut aquae fimilis, in qua caro recens lota eft : dolorefque is locus, et pundiones

2ohabet. Id genus quamvis inter purulenta eft, tameo lenibus medicamentis curandum eft ; quale eft empla- ftrum TiTfoi<poL?/;.ciKcv ex rofa liquatum, fic, ut thuris quoque paulum ei mifceatur : aut id, quod ex buty- ro, rofa, refina, melle fit ; fupra vero a me pofitum

25 eft. Prascipueque id ulcus multa calida aqua fcven- dum eft, velandumque, neque frigori committen dum. Interdum autem per ipfa ulcera coles fub cute exefus fic, ut glans excidat. Sub quo cafu cutis ip- fa circumcidenda eft. Perpetuumque eft, quoties

3oglans, aut ex cole aliquid, vel excidit, vet abfcindi- tur, liaac ron efle fervandam, ne confidat, ulcerique agglutinetur, ac neque reduci pofiit poftea, et for- tafie fiftulam quoque urinae cludat. Tubercula etiam, quae fJ^ara Graeci vocant, circa glandem oriuntur ;

35 quae vel medicamentis, velferro aduruntur; et cum cruftac exciderunt, fquama aeris infpergitur, ne quid ibi rurfus increfcat.

De Cancri qui in Cole nafcitur, curatione. Haec citra cancrum funt; qui cum in reliquispar-

tibus,

Cap. XVIII. DE MEDICINA. 289

tibus, tum in his quoque vcl praecipue ulcera infe- ftat. Incipit a nigritie; quae fi cutem occupavit, pro- tinus fpecillum fubjiciendum, eaque incidcnda eft ; deinde orae vulfella prehendendae, tum, quicqu:d corruptum eft, excidendum, ftc, ut ex integro quo- s que paulum demat, idque adurendum. Quoiies quid uftum eft, id quoque fequitur, ut imponenda lenticu- la fit: deinde, ubi cruftae exciderunt, ulcera fic ut alia curentur. At, fi cancer ipfum colem occupavit, in- fpergenda aliqua funt ex adurentibus, maximeque id, 10 quod ex calce, chalcitide, auripigmento componitur. Si medicamenta vincuntur, hic quoque fcalpello,quic- quid corruptum eft, fic, ut aliquid etiam integri tra- hat, praecidi debet. Illud quoque aeque perpetuum eft ; excifo cancro, vulnus effe adurendum. Sed fivei$ ex medicamentis, five ex ferro cruftae occalluerint, magnum periculum eft, ne his decidentibus", ex cole profufio fanguinis infequatur. Ergo longa quiete et immobili pene corpore opus eft, donec ex ipfo cruf- tae purae leviter refolvantur. At fi vel volens ali- 20 quis, vel imprudens, dum ingreditur immature, cruf- tas diduxit, et fluit fanguis, frigida aqua adhibenda eft. Si haec parum valet, decurrendum eft ad medi* camenta, quae fanguinem fupprimunt. Si ne haec quidem fuccurrunt, aduri diligenter et timide debet: 25 neque ullo poftea motu dandus eidem periculo lo- cus eft. •

De Pbagedjmz in Cole nafcentis curatione. Nonnunquam etiam id genus ibi cancri, quod <p*- ytJkfta a Graecis nominatur, orjri folet. In quo minime 30 difFerendum, fed protinus iifdem medicamentis oc- currendum eft ; et, fi parum valent, ferro aduren- dum. Quaedam etiam nigrities eft, quae non fenti- tur, et ferpit, ac, fi fuftinuimus, ufque ad veficam tendit: neque fuccurri poftea poteft. Si id in fumma 35 glande, circa fiftulam urinae eft, prius in ea tenue fpecillum dcmittendum eft, ne claudatur; deindeid ferro adurcndum : fi vero alte penetravit, quicquid

O o occu-

z9o A. CORN. CELSUS Lib. VI.

occupatum eft, praecidendum eft. Cseterum eadem,

quae in aliis cancris facienda funt.

De Carbuncub, qui in Cole nafcitur. Occallefcit etiam in cole interdum aliquid ; idque

5 omni pene fenfu caret ; quod ipfum quoque excidi debet. Carbunculus autem ibi natus, ut primum ap- paret, oriculario clyftere eluendus eft: deinde ipfe quoque medicamentis urendus, maximeque chalci- tide cum melie, aut aerugine cum cocto melle, aut

loovillo ftercore fricto et contrito cum eodem rnelle. Ubi is excidit, liquidis medicamentis utendum eft, quae ad ora ulceris componuntur.

De Teflicukrum morbis, et eorum curatione. In tefticulis vero, fiqua inflammatio fine ictu orta

1 5 eft, fanguis ex talo mittendus eft : a cibo abftinen- dum : imponendum, ex faba farina ex mulfo cocla, cum cumino contrito ex melle coclo ; aut contritum cuminum cum cerato ex rofa faclo ; aut lini femen frichim, contritum, et in mulfo coc*him ; aut tritici

20 farina ex mulfo cocla cum cupreflb ; aut lilii radix contrita. Aut, fi iidem induruerunt, imponi debet lini vel fceni Graeci femen ex mulfo coctum ; aut ex cyprino ceratum : aut fimilia ex vino contrita, cui paulum croci fit adjechim. Si vetuftior jam du-

25 rities eft, maxime proficit cucumeris agreftis radix ex mulfo cocla, deinde contrita. Si ex ichi tumentj fanguinem mitti neceflarium eft, magifque, fi etiam livent. Imponendum vero utrumlibet ex his, quae cum cumino componuntur, fupraque propofita

30 funt ; aut ea compofitio, quae habet nitri cocli p. i. *. refinae pineae, gummi, fingulorum p. ii. *. uvae taminiae fine feminibus p. iv. *. mellis quantum fa- tis fit ad ea cogenda. Quod fi ex iclu tefticulis ali- quid defit, fere quoque pus increfcit ; neque alitei

55 fuccurri poteft, quam fi, incifo fcroto, et pus emif- fum, et ipfe tefticulus excifus eft.

De Rha^adiis. Anus quoque multa taediique plena mala recipit, nec in fe multum abhorrentes curationes habet. Ai

pri-

Cap. XVIII. DE MEDICINA. 291

primum in eo faepe, et quidem pluribus locis, cutis exciditur, feyzSix Graeci vocant. Id li recens eft, quiefcere homo debet, et in aqua calida defidcre. Columbina quoque ova coquenda funt, et, ubi indu- ruerunt, purganda: deinde alterurn jacere in aqua 5 bene calida debet, altero calido foveri locus, fic, ut invicem utroque aliquis utatur. Tum tetrapharma- cum, aut rhypodes rofa diluendum eft ; aut hyffopum recens mifcendum cum cerato liquido ex rofa facto ; aut eidem cerato liquido plumbum elotum adjicien- 10 dum ; aut refinae terebinthinae myrrha ; aut fpumx argenti vetus oleum ; et quolibet ex his id perun- gendum. Si quicquid laefum eft, extra eft, neque intus reconditum, eodem medicamento tinchim lina- mentum fuperdandum eft, et quicquid ante adhibui- 15 mus, cerato contegendum. In hoc autem cafu, ne- que acribus cibis utendum, neque afperis, nec alvum comprimentibus : ne aridum quidem quicquam fatis utile eft, nifi admodum paulum. Liquida, lenia, pinguia, glutinofa, meliora funt. Vino leni uti ni- 20 hil prohibet.

De Condylomate. Condyloma autem eft tuberculum, quod ex qua- dam inflammatione nafci folet. Id ubi ortum eft, quod ad quietem, cibos potionefque pertinet, eadem 25 fervari debent, quae proxime fcripta funt. Iifdem etiam ovis recle tuberculum id fovetur, fed defidere ante homo in aqua debet, in qua verbenae decoclae funt ex reprimentibus : tum recle imponitur et len- ticula cum exigua mellis parte, et fertula campana ex 30 vino cocla, et rubi folia contrita cum cerato ex rofa faclo ; et cum eodem cerato contritum vel cotoneum malum, vel malicorii ex vino cocli pars interior : et chalcitis cocla atque contiita, dcinde hyffopo ac rofa excepta ; et ex ea compofttione, quae habet thuris 35 p. i. *. aluminis iciiliiis p. ii. ceruffae p. iii. *. fpumae argenti p. v.' *. quibus, dum tcruntur, invi- cem rofa et vinum inftillatur. \ inculum autem ei loco linteolum aut panniculus quadratus cft, qui

O o 2 ad

292 A. CORN. CELSUS Lib. VI

ad duo capita duas anfas, ab altera vero parte toti dem fafcias habet: cumque fubjechis eft, anfis ac ventrem datis, a pofteriore parte in eas adductae faf ciae conjiciuntur, atque, ubi ar&atae funt, dexterior 5 fmiftra, finifteriori dextra procedit, circumdataequi circa alvijm inter fe noviftirne nodo deligantur. Sed fi vetus condyloma jam induruit, neque fub his cu rationibus defidit, aduri medicamento poteft, quoc ex his conftat ; aeruginis p. ii. *. myrrhae p. iv. *

10 gummi p. viii. *. thuris p. xii. *. ftibis, papaveri: lacrymae, acaciae, fingulorum p. xvi. *. Quo medi camento quidam etiam ulcera, ne quibus proximi dixi, renovant. Si hoc parum in condylomate pro ficit, adhiberi poffunt etiam vehementius adurentia

15 Ubi confumptus eft tumor, ad medicamenta leni; tranfeundum eft.

De Haemorrhoidibus . Tertium autem vitium eft, ora venarum tanquarr ex capitulis quibufdam furgentia, quae faepe fangui

20 nem